Podsumowanie minionego roku

W 2025 roku Europejski Bank Centralny z powodzeniem sprowadził inflację do poziomu zgodnego ze swoim średniookresowym celem wynoszącym 2%. Nastąpiło to po serii kryzysów – jak pandemia czy gospodarcze skutki nieuzasadnionej inwazji Rosji na Ukrainę – które pod koniec 2022 doprowadziły inflację do rekordowo wysokiego poziomu.

W reakcji na największy od pokolenia szok inflacyjny EBC dokonał najbardziej zdecydowanego zacieśnienia polityki pieniężnej w swojej historii. Od lipca 2022 do września 2023 podniósł podstawowe stopy procentowe o rekordowe 450 punktów bazowych i zadeklarował, że pozostawi stopy na wystarczająco restrykcyjnym poziomie tak długo, jak będzie to konieczne.

To zacieśnienie przyniosło rezultaty. Inflacja w strefie euro gwałtownie spadła i od połowy 2024 EBC zaczął stopniowo zmniejszać restrykcyjność polityki pieniężnej. Na początku 2025 proces obniżania się inflacji wyraźnie postępował i według projekcji EBC miała ona powrócić do docelowego poziomu.

W trakcie roku wystąpił jednak poważny wstrząs geopolityczny. Stany Zjednoczone, największy rynek eksportowy Europy, otoczyły się murem ceł. Ten ruch mógł odbić się na wzroście gospodarczym strefy euro i sprawił, że perspektywy inflacji stały się znacznie bardziej niepewne.

Ostatecznie oddziaływanie proinflacyjne zostało ograniczone. Europa powstrzymała się od odwetu na większą skalę, a aprecjacja kursu euro osłabiła presję cenową wynikającą z importu.

Ponieważ inflacja utrzymywała się na prognozowanej ścieżce, Rada Prezesów mogła kontynuować obniżanie podstawowych stóp procentowych. Dokonała ona czterech z rzędu cięć o łącznej skali 100 punktów bazowych, w wyniku czego główna stopa procentowa w czerwcu wyniosła 2,00%.

Każda decyzja opierała się na funkcji reakcji Rady Prezesów formułowanej na podstawie trzech elementów: oceny perspektyw inflacji, dynamiki inflacji bazowej i siły transmisji polityki pieniężnej. Rada Prezesów stosowała podejście oparte na danych i podejmowała decyzje na bieżąco, z posiedzenia na posiedzenie. Nie deklarowała z góry określonej ścieżki stóp.

Tymczasem gospodarka strefy euro wykazywała zaskakująco wysoką odporność na trudne warunki globalne.

Po części wynikało to z wyprzedzających zakupów firm. W pierwszych miesiącach roku starały się one zdążyć przed wprowadzeniem nowych barier handlowych, co tymczasowo wsparło europejski sektor przetwórstwa przemysłowego. Ten impuls zanikał w miarę ugruntowywania się ceł i osłabiania się sektora przetwórstwa przemysłowego w obliczu problemów z konkurencyjnością.

Na poziomie bardziej fundamentalnym gospodarkę strefy euro wspierało jednak autentyczne umocnienie popytu wewnętrznego, które z naddatkiem skompensowało szok zewnętrzny. Popyt wewnętrzny odpowiadał za całość wzrostu gospodarczego w 2025.

Prawdopodobnie najbardziej pozytywne zmiany nastąpiły w obszarze inwestycji.

Inwestycje przedsiębiorstw rosły w szybkim tempie. Motorem wzrostu były niematerialne dziedziny aktywności – sztuczna inteligencja, oprogramowanie i cyfryzacja – europejskie przedsiębiorstwa przyspieszyły bowiem wdrażanie technologii cyfrowych. Ponadto pod koniec roku zwiększenie wydatków na obronność w Niemczech, podjęte w reakcji na nowe warunki geopolityczne, zaczęło przekładać się na gospodarkę.

Wzrost gospodarczy strefy euro w 2025 osiągnął poziom 1,4%. Był więc o niemal jedną trzecią wyższy, niż prognozowano na początku roku, co świadczyło o odporności gospodarki.

To wszystko pozwoliło Radzie Prezesów utrzymywać stopy procentowe na niezmienionym poziomie począwszy od lipca. Przy inflacji zbliżonej do średniookresowego celu, dobrze zakotwiczonych długookresowych oczekiwaniach inflacyjnych i zasadniczo neutralnym nastawieniu polityki pieniężnej Rada Prezesów była w korzystnym położeniu, by reagować na przyszłe szoki w którymkolwiek kierunku.

W 2025 Rada Prezesów określiła także formalnie, jak będzie interpretować przyszłe szoki i na nie reagować, w ramach oceny strategii polityki pieniężnej – wspólnego przedsięwzięcia Eurosystemu, ukończonego w czerwcu. Ta ocena miała węższy zakres niż przegląd z 2021 i uwzględniała wnioski wyciągnięte ze zmiany otoczenia inflacyjnego i późniejszej reakcji w postaci realizowanej polityki pieniężnej.

W wyniku tej oceny potwierdzono, że fundamentem strategii EBC pozostanie symetryczny cel inflacyjny wynoszący 2% w średnim okresie. Tę symetrię rozszerzono także na funkcję reakcji – duże i utrzymujące się odchylenia od celu w którymkolwiek kierunku będą eliminowane przez zastosowanie odpowiednio mocnych lub długotrwałych działań. Rada Prezesów podkreśliła też wagę uwzględniania nie tylko najbardziej prawdopodobnej ścieżki inflacji i wzrostu gospodarczego, lecz także powiązanych czynników ryzyka i niepewności, m.in. przy wykorzystaniu analiz scenariuszy i wrażliwości.

Poza polityką pieniężną EBC osiągnął w 2025 postępy w wielu innych dziedzinach.

W miarę nasilania się w Europie dyskusji o zmniejszaniu złożoności przepisów, Rada Prezesów powołała grupę zadaniową wysokiego szczebla EBC ds. uproszczeń, której powierzono opracowanie propozycji usprawnień ram regulacyjnych, nadzorczych i sprawozdawczych. Pod koniec roku grupa zadaniowa opublikowała zalecenia, z których Komisja Europejska może czerpać przy sporządzaniu sprawozdania na temat ogólnej sytuacji systemu bankowego w Europie.

Znaczące zmiany nastąpiły także w obszarze infrastruktury rynku i płatności.

W czerwcu uruchomiono system zarządzania zabezpieczeniami w Eurosystemie – jednolity system, który zastąpił zdezintegrowane platformy krajowe. Płatności natychmiastowe w euro rozliczane przez system TIPS wzrosły o 132%, w związku z wymogami na rok 2025 określonymi w rozporządzeniu w sprawie płatności natychmiastowych, zobowiązującymi dostawców usług płatniczych w strefie euro do umożliwienia wysyłania i odbierania płatności natychmiastowych.

Rada Prezesów przeszła też do kolejnego etapu projektu cyfrowego euro, który skupia się na gotowości technicznej, współpracy z uczestnikami rynku i procesie legislacyjnym w celu przygotowania do możliwego testu pilotażowego w 2027 i potencjalnego wprowadzenia cyfrowego euro w 2029.

Równolegle kontynuowano prace nad nowym projektem banknotów euro. Było to wyrazem zaangażowania EBC na rzecz utrzymania w obiegu gotówki obok pieniądza cyfrowego. Rada Prezesów wybrała motywy dla dwóch potencjalnych tematów przewodnich kolejnej serii banknotów – „Kultura europejska: wspólna przestrzeń kulturowa” oraz „Rzeki i ptaki: odporność w różnorodności”. W lipcu Rada ogłosiła konkurs na projekt nowych banknotów.

Jakość badań naukowych EBC dalej cieszyła się szerokim międzynarodowym uznaniem, co świadczy o wybitnych umiejętnościach naszych analityków. Według Research Papers in Economics, powszechnie stosowanego indeksu analiz ekonomicznych, EBC zajmuje obecnie pierwsze miejsce na świecie w dziedzinie ekonomii monetarnej.

Pod koniec roku strefa euro była gotowa na powitanie Bułgarii, która miała zostać jej dwudziestym pierwszym państwem członkowskim. Fakt ten potwierdzał atrakcyjność euro w czasach rosnącej niepewności geopolitycznej. Poparcie dla wspólnej waluty wśród obywateli strefy euro osiągnęło wiosną rekordowy poziom 83% i przez cały rok pozostawało wysokie.

Żadne z tych osiągnięć nie byłoby możliwe bez zaangażowania i fachowej wiedzy pracowników EBC. W tym raporcie rocznym szczegółowo opisano ich prace w 2025.

Frankfurt nad Menem, maj 2026

Christine Lagarde

Prezes

Rok w liczbach

1 Polityka pieniężna EBC ograniczyła presje inflacyjne

Globalna aktywność gospodarcza w 2025 utrzymała dynamikę pomimo wielu przeciwności w handlu międzynarodowym. Skutki znacznej zmiany w polityce handlowej USA dla globalnego wzrostu były łagodzone przez mechanizmy wsparcia, wysokie inwestycje związane ze sztuczną inteligencją oraz przyspieszenie importu. Globalna wymiana handlowa rosła w miarę przyspieszania importu w przewidywaniu zwiększonych ceł, ale wraz z zanikaniem tego efektu dynamika wzrostu z czasem osłabła, a wpływ wyższych ceł stał się odczuwalny. Globalna inflacja nadal się obniżała, choć w wolniejszym tempie oraz przy większych różnicach między krajami niż w latach poprzednich. Euro zyskało na wartości w ujęciu nominalnym efektywnym oraz, w większym stopniu, w stosunku do dolara. Gospodarka strefy euro wykazywała w 2025 umiarkowane, ale szeroko zakrojone ożywienie – przy czym wzrost wydajności pracy przyjął wartości dodatnie, a wzrost zatrudnienia nieco spadł. Wzrostowi sprzyjała mniej restrykcyjna polityka pieniężna, jednak gospodarka napotykała na wyzwania płynące z niepewnej sytuacji celnej oraz geopolitycznej. Podczas gdy produkcja przemysłowa wykazywała pewną zmienność, sytuacja w usługach była bardziej stabilna, stanowiąc wsparcie dla wzrostu ogółem. Inflacja HICP w strefie euro w 2025 zbliżała się do celu inflacyjnego EBC w średnim okresie, ustalonego na poziomie 2%, dzięki uprzedniemu zaostrzeniu polityki pieniężnej, mniejszej presji cenowej ze strony cen energii i surowców nieenergetycznych, jak też ogólnie niskim presjom cenowym związanym z importem. Większość wskaźników inflacji bazowej w 2025 nadal stopniowo spadała, co potwierdzało zbliżanie się inflacji HICP do celu inflacyjnego. W takim otoczeniu gospodarczym i przy mniej restrykcyjnej polityce pieniężnej oraz wyższych realnych długoterminowych stopach procentowych, nachylenie krzywych dochodowości w strefie euro oraz ceny akcji znacznie wzrosły. Warunki finansowania przedsiębiorstw i gospodarstw domowych w strefie euro na początku roku nadal się poprawiały, a następnie zasadniczo ustabilizowały się. Jednak ożywienie akcji kredytowej było słabe, zaś wzrost szerokiego pieniądza powolny.

1.1 Mimo zmiany polityki handlowej USA globalny wzrost gospodarczy nie uległ osłabieniu

Globalna gospodarka w 2025 wykazała się odpornością i wciąż rosła w umiarkowanym tempie na poziomie 3,4%, tj. zbliżonym do tego z 2024. rok 2025 naznaczony był istotną zmianą w priorytetach polityki gospodarczej Stanów Zjednoczonych, która skutkowała zwiększeniem ceł do najwyższego poziomu od niemal stu lat. Choć umiarkowana reakcja partnerów handlowych ograniczała ogólny wpływ tej zmiany na globalną gospodarkę, niepewność dotycząca kształtu przyszłych umów handlowych pozostała wysoka (wykres 1.1) co pogarszało perspektywy handlowe. Pomimo wymienionych przeciwności, globalnej aktywności gospodarczej sprzyjało kilka czynników. Wysokie inwestycje w AI pobudzały wymianę handlową dobrami technologicznymi i przyczyniały się do wzrostów na rynkach akcji w niektórych gospodarkach, szczególnie w USA. Ponadto przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe przyspieszały zakupy zagranicznych towarów w przewidywaniu możliwej podwyżki ceł, co przynajmniej czasowo wpierało produkcję przemysłową i eksport, także w Chinach. Działania generalnie sprzyjające wzrostowi w głównych gospodarkach – zwłaszcza po stronie fiskalnej – dodatkowo łagodziły niekorzystny wpływ napięć w polityce handlowej. Niemniej w miarę zanikania tymczasowych czynników o pozytywnym wpływie, tempo globalnego wzrostu gospodarczego pod koniec roku spadło, zaś bariery handlowe i niepewność wciąż ważyły na nastrojach i inwestycjach, choć w mniejszym stopniu niż w pierwszej połowie roku.

Wykres 1.1

Efektywne stawki celne w USA i niepewność dotycząca polityki handlowej

a) Efektywne stawki celne w USA	b) Niepewność dotycząca polityki handlowej
(cło na towary importowane w procentach)	(indeks)

Globalna wymiana handlowa wzrosła znacząco w 2025, a tempo tego wzrostu wyniosło 4,7%. Odzwierciedlało to duży wzrost importu w pierwszej połowie roku, kiedy to gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa przyspieszały decyzje konsumpcyjne i inwestycyjne w przewidywaniu podniesienia ceł. Ponadto charakter wymiany handlowej dostosował się do nowego poziomu ceł, a część przepływów towarów została przekierowana na inne kraje. Wymianę handlową, zwłaszcza eksport z krajów azjatyckich, pobudzał wysoki popyt na dobra, które umożliwiają rozwój AI, przy czym generalnie poczyniono duże inwestycje w technologie informacyjne i komunikacyjne w Stanach Zjednoczonych i innych zaawansowanych gospodarkach. W drugiej połowie roku tempo wzrostu wymiany handlowej spadło znacząco, w miarę jak przyspieszony import towarów wyhamował i pojawiły się efekty wyższych ceł.

Globalna inflacja nadal się obniżała, choć w wolniejszym tempie oraz w sposób bardziej zróżnicowany między krajami niż w latach poprzednich. Inflacja CPI spadła z 3,0% w grudniu 2024 do 2,2% w grudniu 2025 (wykres 1.2). Spadek tempa inflacji byłby szybszy, gdyby nie ponowny wzrost inflacji cen towarów, natomiast inflacja cen usług w wielu gospodarkach była stabilna. Sytuacja inflacyjna w różnych krajach rozwijała się odmiennie. W Stanach Zjednoczonych inflacja konsumencka kształtowała się powyżej celu, a wzrost ceł przyczynił się do znacznego przyspieszenia inflacji towarów. W Wielkiej Brytanii inflacja była wyższa pod koniec 2025 niż rok wcześniej, podobnie ceny administrowane i ceny żywności; malał też wpływ poprzednich spadków cen energii. Natomiast w Chinach utrzymała się niska inflacja, odzwierciedlając niski popyt krajowy wywołany przedłużającym się pogorszeniem koniunktury w sektorze nieruchomości oraz systemową nadwyżką potencjału produkcyjnego w przemyśle.

Wykres 1.2

Stopa inflacji konsumenckiej i bazowej

a) Globalna inflacja konsumencka i jej główne składowe	b) Inflacja w największych gospodarkach
(roczne zmiany w proc., dane miesięczne)	(roczne zmiany w proc., dane miesięczne)

Wykres 1.3

Ceny ropy i gazu w Europie

(skala po lewej stronie: USD/baryłkę; skala po prawej stronie: EUR/MWh)

Ceny energii pod koniec 2025 były niższe niż rok wcześniej, co odzwierciedlało spadek zarówno cen ropy naftowej jak i gazu w Europie (wykres 1.3). Ceny ropy Brent spadły o 19% pod wpływem czynników zarówno popytowych, jak i podażowych. Po stronie popytowej koniunktura w gospodarce światowej pogorszyła się w wyniku sporów dotyczących polityki celnej, jakie rozgorzały w kwietniu. Po stronie podażowej kolejne wzrosty produkcji w krajach OPEC+ wygenerowały znaczne nadwyżki na rynku pod koniec roku. Niemniej ceny uległy pewnym wahaniom w czerwcu, gdy wzrosło napięcie na Bliskim Wschodzie, zwłaszcza po uderzeniach Izraela i USA na Iran, ale ten chwilowy wzrost cen ustąpił po ogłoszeniu zawieszenia broni w Gazie wypracowanego przy mediacji USA. Porównując ceny gazu w Europie na koniec roku, to spadły one o 42% i kształtowały się znacznie poniżej szczytowego poziomu z 2022. Ceny gazu wzrosły na początku roku z powodu wygaśnięcia umowy o tranzycie między Rosją a Ukrainą i obaw o poziom zapasów gazu w Europie zgromadzonych na zimę 2025/2026. W późniejszym okresie ceny spadły ze względu na dość niskie spożycie w Europie, mały popyt na gaz skroplony w Azji, a następnie z powodu ponownego pojawienia się perspektywy zakończenia wojny rosyjsko-ukraińskiej.

W porównaniu z końcem 2024 euro zyskało na wartości 6,8% w ujęciu nominalnym efektywnym oraz 13,1% w stosunku do dolara. Aprecjacja w stosunku do dolara miała miejsce przede wszystkim w pierwszej połowie roku. Tendencja ta została wywołana przez zwiększoną niepewność dotyczącą polityki celnej USA, która osłabiała dolara i wywołała przyspieszenie napływu kapitału do aktywów strefy euro, oraz przez modyfikację zachowań ograniczających ryzyko. Znaczenie miał także fakt, iż gospodarka strefy euro wykazała się większą odpornością niż przewidywano. W kolejnych miesiącach kurs euro oscylował w stosunkowo wąskim przedziale, gdyż presje na wzrost i spadek kursu generalnie znosiły się nawzajem. Oczekiwania rynku co do skali cięcia stóp procentowych przez System Rezerwy Federalnej zmieniały się wraz z pojawianiem się nowych danych gospodarczych. Presja inflacyjna związana z cłami sprzyjała umacnianiu dolara amerykańskiego przez ograniczanie oczekiwań cięć stóp procentowych, podczas gdy oznaki słabnącej koniunktury na rynku pracy miały działanie przeciwne. Ponadto niepewność regulacyjna i instytucjonalna oraz obawy wywołane przez paraliż budżetowy amerykańskiego rządu federalnego prawdopodobnie odbijały się na dolarze. Oprócz znacznej aprecjacji w stosunku do dolara, miało również miejsce wzmocnienie kursu euro w ujęciu ważonym wymianą handlową. Odnotowało ono wyraźne zyski w stosunku do niektórych walut azjatyckich, w tym japońskiego jena (+12,9%) z powodu niepewności dotyczącej japońskiej polityki fiskalnej i pieniężnej. Euro zyskiwało na wartości także w stosunku do innych walut rezerwowych, takich jak funt brytyjski (+5,2%) i dolar kanadyjski (+7,6%). Z kolei euro straciło nieco na wartości w stosunku do franka szwajcarskiego (-1,0%), który nadal pełnił funkcje bezpiecznej przystani w okresach podwyższonej niepewności.

1.2 Dynamika gospodarcza nie osłabła pomimo dużej niepewności na rynkach światowych

Tempo wzrostu realnego PKB strefy euro przyspieszyło w 2025 do 1,4% w porównaniu z 0,9% w 2024 (wykres 1.4). Stopniowe odejście EBC od restrykcyjnej polityki pieniężnej na rzecz bardziej neutralnej, oczekiwana bardziej ekspansywna polityka fiskalna i malejąca inflacja odegrały ważną rolę w podtrzymaniu umiarkowanego, ale szeroko zakrojonego ożywienia. Krajobraz gospodarczy kształtował się także pod silnym wpływem napięć geopolitycznych oraz wysokiej niepewności związanej z cłami – zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych – jak też chwiejnej sytuacji geopolitycznej w niektórych regionach, co odbijało się na nastrojach i łańcuchach produkcyjnych. Niewielkie ożywienie w sektorze przetwórstwa przemysłowego i w bardziej stabilnym sektorze usług jest kluczem do zrozumienia, dlaczego gospodarka strefa euro radziła sobie dobrze w 2025 pomimo trudnych uwarunkowań.

Wykres 1.4

Realny PKB strefy euro i wartość dodana brutto

(zmiana roczna w proc. i wkład w pkt proc.)

Po spadku o 0,5% w 2024, realna wartość dodana brutto w przemyśle w 2025 wzrosła o 2,2%. Ożywienie należy przypisać głównie pierwszemu kwartałowi. Wynikało ono z chwilowego zwiększenia produkcji, by zrealizować dostawy eksportowe z wyprzedzeniem, zanim nowa administracja USA wprowadziła zapowiadane wyższe cła. Jednak dynamika wzrostu osłabiła się znacznie w trakcie roku w reakcji na wyższe cła, rosnącą konkurencję globalną, utrzymujące się wysokie koszty energii oraz wysoką, choć stopniowo zmniejszającą się, niepewność dotyczącą polityki gospodarczej. Podczas gdy podstawowe stopy procentowe EBC pozostały wysokie przez większość 2024, wyraźniejsze sygnały nadchodzącego złagodzenia na początku 2025 zredukowały niepewność i poprawiły warunki kredytowe dla firm. To pozwoliło na odbudowanie nakładów inwestycyjnych, zwłaszcza w przemyśle wytwórczym, które uprzednio ograniczono z powodu wysokich kosztów finansowania. Realna wartość dodana brutto w usługach w 2025 zwiększyła się o 1,2%, co wprawdzie stanowiło spadek z poziomu 1,5% odnotowanego w 2024, niemniej nadal stanowiło oparcie dla wzrostu strefy euro. Spowolnienie wzrostu wartości usług wynikało częściowo z ostrożności gospodarstw domowych, która znalazła odbicie w wysokim poziomie oszczędności w tym segmencie gospodarki w kontekście utrzymującego się ryzyka geopolitycznego i wysokiej niepewności gospodarczej. Jednocześnie dynamika wzrostu w segmencie usług cyfrowych i IT pozostała stosunkowo wysoka – dzięki nieprzerwanym inwestycjom przedsiębiorstw w automatyzację, cyberbezpieczeństwo i integrację AI.

W 2025 spożycie prywatne wzrosło o 1,5% w porównaniu z poprzednim rokiem. Wzrost spożycia towarów był wyraźniejszy na początku roku, podczas gdy wydatki na usługi zyskały na dynamice w drugiej jego połowie, choć w trzecim kwartale dynamika ta była mniejsza. Ogólnie spożycie towarów rosło szybciej niż usług (wykres 1.5). Wzrost realnych dochodów rozporządzalnych stymulował wydatki gospodarstw domowych, jako że nominalny wzrost wynagrodzeń był wysoki, inflacja nadal spadała, a wzrost zatrudnienia w znacznej mierze oparł się negatywnym tendencjom, mimo pewnego osłabienia w stosunku do poprzedniego roku. Jednak dynamika spożycia prywatnego wciąż ustępowała dynamice realnych dochodów do dyspozycji, gdyż stopa oszczędności nadal była wysoka z powodu zwiększonego ryzyka geopolitycznego i niepewności gospodarczej.

Wykres 1.5

Spożycie, inwestycje niebudowlane oraz inwestycje mieszkaniowe w strefie euro

(wskaźniki: 2022 = 100)

a) Spożycie prywatne

b) Inwestycje

Po gwałtownym spadku w 2024, odzwierciedlającym niski popyt i opóźnione efekty restrykcyjnych warunków finansowania, inwestycje mieszkaniowe zaczęły rosnąć. W znacznej mierze odzwierciedlało to poprawę warunków finansowania i dalszy wzrost realnych dochodów gospodarstw domowych, czyli dwa czynniki, które przełożyły się na wyższą dostępność cenową i pomogły ustabilizować popyt na rynku mieszkaniowym w trakcie roku. Mimo to dynamika inwestycji mieszkaniowych była niższa od dynamiki spożycia prywatnego i inwestycji niebudowlanych, co podkreślało wczesny etap ożywienia w tej kategorii.

Inwestycje niebudowlane (najlepszy wskaźnik zastępczy dla inwestycji przedsiębiorstw w rachunkach narodowych, który wyłącza budownictwo z inwestycji ogółem wobec braku dostępnych statystyk dotyczących inwestycji prywatnych i publicznych) w 2025 odnotowały solidny wzrost napędzany rosnącym popytem i poprawą warunków finansowania, w miarę jak EBC kontynuował cięcia swoich podstawowych stóp procentowych w pierwszej połowie roku. W 2025 wzrósł on o 4,4% ogółem w stosunku do roku poprzedniego, przy znaczącej zmienności kwartalnej w ciągu roku. Po wyłączeniu charakteryzujących się dużą zmiennością inwestycji w wartości niematerialne i prawne w Irlandii, w znacznej mierze poczynionych przez duże koncerny międzynarodowe, inwestycje przedsiębiorstw w 2025 wzrosły o 2,2% (zob. wykres 1.5). Liczby te odzwierciedlają utrzymującą się rozbieżność między dynamiką inwestycji w środki trwałe a wartości niematerialne i prawne obserwowaną w ostatnich latach. Inwestycje w środki trwałe, takie jak maszyny, urządzenia i środki transportu zostały osłabione przez wyższe cła i większą niepewność. Z kolei inwestycje w wartości niematerialne i prawne wyraźnie wzrosły, napędzane przez postępy w cyfryzacji, zwłaszcza w obszarach AI i oprogramowania. Ponadto ożywienie dynamiki zysków oraz pozytywne efekty zewnętrzne związane z programem Next Generation EU (NGEU) stymulowały nakłady inwestycyjne w 2025, co pomagało zrównoważyć niekorzystne skutki utraty konkurencyjności. Przedsiębiorstwa zgłaszają także, że nakłady inwestycyjne w zeszłym roku były hamowane przez uciążliwe regulacje.

Na wymianę handlową w 2025 wpływała duża zmienność oraz wyzwania strukturalne dla strefy euro. W pierwszym kwartale odnotowano silny wzrost eksportu strefy euro, napędzany potrzebą wcześniejszej wysyłki towarów, by zrealizować dostawy eksportowe z wyprzedzeniem i uniknąć przewidywanych wyższych stawek celnych w USA oraz w znacznej mierze odzwierciedlający nagły skok wolumenu wysyłek produktów farmaceutycznych, szczególnie z Irlandii. Wzrost ten był jednak przejściowy. W drugim kwartale, w warunkach podwyżki ceł w USA, wysokiego kursu euro i niskiego popytu globalnego, nastąpił spadek eksportu, przy czym eksport wyrobów farmaceutycznych podlegał gwałtownym wahaniom. W trzecim kwartale eksport wzrósł w wyniku większej sprzedaży produktów farmaceutycznych do Stanów Zjednoczonych, niemniej fundamenty wzrostu były wątłe. Porozumienie handlowe USA-UE podpisane w lipcu, które ustanowiło górny pułap ceł amerykańskich na towary z UE na poziomie 15%, pomogło uśmierzyć wciąż wysoką niepewność co do zasad wymiany handlowej (wykres 1.1). Jednak wskaźniki prognostyczne sugerowały, że liczba zamówień na eksport produktów przemysłowych nadal pozostanie niska. Import w 2025 wykazał umiarkowany wzrost, którego motorem był rosnący wolumen importu z Chin, będący efektem przekierowania zbytu chińskich towarów na nowe rynki w związku z napięciami między Chinami a USA oraz wysokiego kursu euro obniżającego koszty tego importu. Ceny towarów importowanych do strefy euro pozostawały również pod presją spadkową wraz z ustępowaniem presji cenowej na surowce energetyczne. Napływ konkurencyjnych cenowo chińskich towarów, przy utrzymującej się chińskiej nadprodukcji w przemyśle, zwiększył presję konkurencyjną na miejscowych producentów, podczas gdy chińskie restrykcje eksportowe na kluczowe surowce i minerały, takie jak metale ziem rzadkich, podkreślały zagrożenia dla ciągłości łańcuchów dostaw strefy euro.

Rynek pracy

Po okresie, w którym firmy utrzymywały nadmiarową liczbę pracowników w oczekiwaniu na poprawę koniunktury, dynamika wzrostu zatrudnienia w 2025 spadła w porównaniu do lat ubiegłych, a wskaźniki z badań ankietowych wskazywały, że koniunktura na rynkach pracy w ciągu roku nadal ulegała schłodzeniu (wykres 1.6). Stopa bezrobocia oscylowała między 6,3% a 6,4%, a w grudniu wyniosła 6,3% – co jest jednym z najniższych poziomów od czasu wprowadzeniu euro i kształtuje się 1,2 pkt proc. poniżej poziomu sprzed pandemii odnotowanego w styczniu 2020. Poziom całkowitego zatrudnienia i łączna liczba przepracowanych godzin wzrosły w 2025 odpowiednio o ok. 0,7% i 0,6%, tzn. w niższym tempie niż PKB w ujęciu realnym, który wzrósł o 1,5%. Tendencje te skutkowały zwiększeniem tempa wzrostu wydajności pracy po wcześniejszym spowolnieniu. Szybszy wzrost wydajności pracy wskazywał na ograniczenie zjawiska zatrudniania przez przedsiębiorstwa większej liczby pracowników niż to jest konieczne z perspektywy krótkoterminowych potrzeb produkcyjnych. Oznaczało to też, że wskaźnik wolnych miejsc pracy po osiągnięciu szczytowego poziomu w drugim kwartale 2022 obniżał się nadal i w czwartym kwartale 2025 spadł do 2,2%, czyli poniżej poziomu sprzed pandemii, który wyniósł 2,3%. Średnia liczba przepracowanych godzin w 2025 spadła przy dużej zmienności i różnicach pomiędzy krajami^[3]. Wskaźnik aktywności zawodowej w grupie wiekowej 15–74 lat wzrósł w czwartym kwartale 2025 do 66,2%, tj. 1,6 pkt proc. powyżej poziomu sprzed pandemii. Do wzrostu liczby siły roboczej w największym stopniu przyczyniły się kobiety, starsi pracownicy, osoby z wyższym wykształceniem i pracownicy zagraniczni.

Wykres 1.6

Rynek pracy

(skala po lewej stronie: zmiany proc. rok do roku; skala po prawej stronie: procenty)

1.3 Potrzeba priorytetów w wydatkach publicznych w warunkach ograniczonej „przestrzeni fiskalnej”

Oczekuje się, że w roku 2025 deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych strefy euro nieznacznie się obniżył – do 3,0% PKB (wykres 1.7) z 3,1% w roku 2024 i 3,5% w 2023. Istotne zacieśnienie polityki fiskalnej w roku 2024 wynikało ze stopniowego wygaszania aktywnych jeszcze programów rządowych, które uruchomiono niegdyś w celu zrekompensowania gospodarstwom domowym i przedsiębiorstwom wysokich cen energii oraz inflacji. Natomiast umiarkowana zaledwie skala zacieśnienia polityki fiskalnej prognozowana na rok 2025 wiąże się z faktem, że podwyżka podatków i składek na ubezpieczenie społeczne nie równoważyła w pełni wyższego wzrostu pierwotnych wydatków publicznych (w tym pozycji finansowanych z programu Next Generation EU (NGEU) i rosnących płatności odsetkowych.

Wykres 1.7

Saldo budżetu strefy euro i jego składniki

(jako procent PKB)

Oczekuje się wzrostu wskaźnika zadłużenia do PKB w strefie euro do 87,3% PKB w roku 2025 z już podwyższonego poziomu 86,6% PKB rok wcześniej. Wskaźnik ten pozostaje znacznie powyżej poziomu sprzed pandemii, czyli 83,6% w roku 2019 (wykres 1.8). Na prognozowany wzrost wskaźnika zadłużenia w roku 2025 składa się zagregowany deficyt pierwotny i dodatnie korekty relacji deficytu do długu publicznego, tylko częściowo kompensowane korzystną, ale malejącą różnicą między poziomem stóp procentowych a tempem wzrostu.

Wykres 1.8

Zadłużenie sektora instytucji rządowych i samorządowych strefy euro

(jako procent PKB)

Potrzeby w zakresie wydatków strategicznych, w tym na wydatków na obronność, infrastrukturę oraz transformację cyfrową i ekologiczną – w warunkach starzenia się społeczeństwa – stwarzają presję na wzrost długu publicznego^[4]. Zwłaszcza w przypadku wydatków na obronność, część krajów strefy euro o niższym poziomie długu wykorzystało posiadaną przestrzeń fiskalną, co spowodowało wzrost poziomu wskaźników zadłużenia w porównaniu z okresem sprzed inwazji Rosji na Ukrainę w roku 2022. Zmodyfikowane systemowe ramy zarządzania budżetem UE przyjęte w kwietniu roku 2024 zapewniają bowiem pewną elastyczność budżetową, pozwalającą na neutralizowanie części napięć wydatkowych. Na przykład kilka krajów wykorzystało możliwość przedłużenia, okresu konsolidacji z czterech do siedmiu lat w ramach średnioterminowych planów fiskalno-strukturalnych, w zamian za reformy strukturalne i inwestycje, zmniejszając w ten sposób roczne obciążenia związane z dostosowaniem fiskalnym. Ponadto krajowa klauzula wyjścia, uruchomiona w 11 krajach strefy euro, dopuszcza tymczasowe odejście od ścieżki wydatków netto danego kraju w związku z wyższymi wydatkami na obronność, pod warunkiem, że takie odstępstwo nie zagraża stabilności fiskalnej w średnim okresie^[5]. Ponieważ elastyczność budżetowa nie wystarczy, by w pełni pokryć dodatkowe wydatki, należy podjąć jeszcze inne kroki, w zakresie np. poprawy efektywności wydatków i zmiany priorytetów w budżetach krajowych.

25 listopada roku 2025 Komisja Europejska przyjęła jesienny pakiet semestru europejskiego 2026, określający priorytety polityki gospodarczej^[6]. Pakiet ten przedstawia ocenę Komisji przestrzegania przez państwa członkowskie unijnych ram zarządzania finansami publicznymi oraz wytyczne dotyczące polityki fiskalnej w roku 2026. Pełne, przejrzyste i niezwłoczne wdrożenie zmodyfikowanych ram zarządzania finansami będzie dla rządów pomocą w trwałym obniżaniu deficytów budżetowych i wskaźników zadłużenia. Komisja Europejska uznała, że spośród 17 krajów strefy euro, które przedstawiły projekty planów budżetowych na rok 2026, 12 pozostaje w zgodzie z unijnymi ramami polityki fiskalnej^[7]. W przypadku planów 5 krajów uznano, że są one obarczone ryzykiem niezgodności, przy czym 2 wykazywały ryzyko niezgodności istotnej. Ponadto w przypadku 6 krajów strefy euro objętych procedurą nadmiernego deficytu, tj. Belgii, Francji, Włoch, Malty, Austrii i Słowacji, Komisja Europejska oceni sytuację wiosną roku 2026 na podstawie wykonania budżetu za rok 2025. W listopadzie Komisja Europejska zasugerowała uruchomienie procedury nadmiernego deficytu wobec Finlandii.

1.4 W ciągu roku inflacja zbliżyła się do średnioterminowego celu na poziomie 2%

W ciągu roku 2025 inflacja ogółem w strefie euro, mierzona za pomocą zharmonizowanego wskaźnika cen konsumpcyjnych (HICP), zbliżyła się do średniookresowego celu na poziomie 2% (wykres 1.9). W ujęciu rocznym inflacja wyniosła średnio 2,1% w czwartym kwartale i w całym roku, w porównaniu z 2,4% w roku 2024. Wpływ wcześniejszego zacieśnienia polityki pieniężnej EBC, spowolnienie wzrostu płac, ustępująca presja cen surowców energetycznych i nieenergetycznych, a także ogólnie słaba konkurencja cen importu – po części spowodowana wzmocnieniem euro – sprzyjały dalszej dezinflacji w roku 2025. Największy wkład do spadku inflacji w roku 2025 wniosła inflacja HICP z wyłączeniem cen energii i żywności (HICPX). Zmniejszała się ona stopniowo w ciągu roku, a w ostatnich jego miesiącach ustabilizowała się na poziomie 2.3%-2.4%. Było to przede wszystkim efektem ustępowania wciąż wysokiej inflacji cen usług dzięki – w szczególności – słabnięciu presji płacowej. Z kolei inflacja przemysłowych towarów nieenergetycznych przez większą część roku pozostawała ogólnie stabilna na poziomie zbliżonym do długoterminowej średniej sprzed pandemii. Dopiero w ostatnich miesiącach roku nastąpił jej wyraźny spadek, dzięki słabej presji ze strony cen importu. Czynnikiem osłabiającym inflację ogółem była również niska, na skutek spadku cen surowców energetycznych i aprecjacji euro, inflacja cen energii. Natomiast inflacja cen żywności rosła w pierwszej połowie roku 2025, osiągając szczyt w lipcu, na skutek przede wszystkim wzrostu cen żywności nieprzetworzonej, pod wpływem niekorzystnych warunków pogodowych i niedoborów podaży. Obniżyła się ona do 2.5% na koniec roku. Presję generowała również inflacja cen żywności przetworzonej, pobudzana przez dalsze przenoszenie wcześniejszego wzrostu cen surowców, zwłaszcza kakao i kawy, na ceny detaliczne^[8].

Wykres 1.9

Inflacja HICP i jej główne składniki

(zmiana roczna w proc. i wkład w pkt proc.)

Na początku roku 2025 nastąpił spadek inflacji cen energii, która od marca pozostawała ujemna, głównie na skutek spadku cen ropy naftowej i hurtowych cen gazu w dolarach amerykańskich, a także aprecjacji euro. Natomiast roczna dynamika konsumenckich cen energii wykazywała pewne wahania, w dużej mierze spowodowane dodatnim efektem bazy, szczególnie w komponencie paliw transportowych. W roku 2025 inflacja cen żywności kształtowała się zgodnie z krzywą w kształcie odwróconej litery U, głównie za sprawą cen żywności nieprzetworzonej. W ciągu pierwszych ośmiu miesięcy roku inflacja cen żywności nieprzetworzonej przyspieszała na skutek wzrostu cen owoców i warzyw pod wpływem niekorzystnych warunków pogodowych, a także systematycznego wzrostu cen mięsa w obliczu ograniczeń podaży, po części związanych z chorobami zwierząt. Począwszy od września, w miarę słabnącego wpływu pogody na ceny owoców i warzyw, inflacja w tym segmencie zaczęła spadać, z lekkim ponownym wzrostem pod koniec roku. Inflacja cen żywności przetworzonej pozostała względnie stabilna przez większą część roku 2025, z wyraźnym spadkiem dopiero w ostatnim kwartale, gdy zmniejszyła się presja ze strony cen surowców żywnościowych, takich jak kawa i kakao. Podsumowując, inflacja cen żywności w ciągu roku utrzymywała się na wysokim poziomie. Działo się tak z powodu dalszego – choć słabnącego – przenoszenia wcześniejszych wzrostów cen towarów spożywczych na ceny detaliczne, nierównowagi podaży i popytu w niektórych segmentach oraz wciąż podwyższonej presji cenowej ze strony innych czynników, w tym płac.

Wskaźniki inflacji bazowej, które odzwierciedlają długoterminowy, wspólny składnik inflacji, w roku 2025 wspierały podążanie ku celowi inflacji ogółem. Na przykład inflacja bazowa mierzona wskaźnikiem HICPX wykazywała niewielką zmienność i obniżyła się z 2,7% w grudniu roku 2024 do 2,3%-2,4% w ciągu większości miesięcy począwszy od marca. Wolniejszy wzrost inflacji bazowej kształtowała głównie dynamika cen pozycji usługowych. Dzięki stopniowemu ustępowaniu obserwowanych wcześniej czynników, w szczególności presji płacowej i rocznych efektów aktualizacji cen, inflacja cen usług obniżyła się z 4,0% w grudniu roku 2024 do 3,4% rok później^[9]. W kwietniu inflacja cen usług wykazała chwilowe wahania – w okresie Wielkanocy bowiem przejściowo wzrosły ceny niektórych pozycji. Przez pozostałą część roku wahania utrzymywały się w stosunkowo wąskim zakresie^[10]. Inflacja cen nieenergetycznych towarów przemysłowych utrzymała się na zasadniczo tym samym poziomie przez cały rok 2025, oscylując dość blisko średniej sprzed pandemii na poziomie 0,6% (mierzonej w latach 1999-2019). W trzecim kwartale inflacja tych cen nieco wzrosła, ale w październiku powróciła do średniej sprzed pandemii. Pod koniec roku, pod wpływem słabej konkurencji ze strony cen importowych i aprecjacji euro, znalazła się nieco poniżej tej średniej. Również pozostałe wskaźniki inflacji bazowej w ciągu roku 2025 stopniowo spadały lub pozostawały na mniej więcej podobnym poziomie^[11].

Krajowa presja kosztowa, mierzona wzrostem deflatora PKB, obniżyła się w roku 2025 do 2,4% z 3,0% rok wcześniej (wykres 1.10). Przyczyną spadku był niższy udział zarówno jednostkowych kosztów podatkowych, jak i jednostkowych kosztów pracy – przy czym to ostatnie było efektem umiarkowanego tempa wzrostu wynagrodzeń w przeliczeniu na pracownika i wyższego tempa wzrostu wydajności pracy. Spadki te częściowo kompensował stopniowy wzrost udziału zysków jednostkowych, zgodnie z charakterystyką cyklu koniunkturalnego. Negocjowany wzrost płacy i dryf płacowy, czyli składniki wynagrodzenia na pracownika – ogólnie dość stabilnego w ciągu roku na średni poziomie 3.9% – ulegały wahaniom^[12]. Negocjowany wzrost wynagrodzeń wyraźnie tracił tempo w miarę upływu roku, osiągając średni poziom 2,8%, w porównaniu do 4,5% w roku 2024. Było to przejawem normalizacji żądań płacowych po okresie, w którym pracownicy stopniowo odzyskiwali siłę nabywczą utraconą podczas gwałtownego wzrostu inflacji w roku 2022^[13]. Dynamika dryfu płacowego, częściowo kształtowana przez efekty statystyczne jednorazowych wypłat w roku 2024, była czynnikiem przyspieszającym wzrost wynagrodzeń. W ciągu roku 2025 zyski jednostkowe nieco się poprawiły, zbliżając się ponownie do poziomu zgodnego z fazą cyklu koniunkturalnego. Nadal jednak – choć w mniejszym stopniu niż w roku 2024 – stanowiły one bufor dla wzrostu kosztów pracy.

Wykres 1.10

Deflator PKB i jego składowe

(zmiana roczna w proc. i wkład w pkt proc.)

W ciągu całego roku 2025 długoterminowe oczekiwania inflacyjne utrzymały się na poziomie zasadniczo zgodnym ze średniookresowym celem EBC w wysokości 2%, wspierając trwały powrót inflacji do celu. W ankiecie EBC przeprowadzonej wśród zawodowych prognostów, a także analityków finansowych, długoterminowe oczekiwania inflacyjne były silnie zakotwiczone na poziomie 2% (wykres 1.11). Z danych pozyskanych w innych badaniach ankietowych, takich jak Consensus Economics, również wynikało, że długoterminowe oczekiwania inflacyjne kształtują się w okolicach celu EBC na poziomie 2%. Długoterminowe rynkowe miary kompensacji inflacji, takie jak pięcioletnia stopa swapów indeksowanych inflacją (ILS) zbliżyły się do poziomu bliskiego 2%, a wahania w ciągu roku były niewielkie. W marcu odnotowano niewielki wzrost stopy ILS, spowodowany planami ekspansji fiskalnej w Europie, ale został on częściowo zniwelowany przez skutki napięć handlowych, które pojawiły się wkrótce potem. Kolejne przejściowe wzrosty zaobserwowano w czerwcu w związku z wahaniami cen energii, jednak z końcem lata stopa ILS ostatecznie ustabilizowała się na poziomie 2,1% i pozostała na nim do końca roku. Zmiany oprocentowania ILS prawdopodobnie odzwierciedlały wzrost premii za ryzyko inflacyjne, natomiast oparte na modelu szacunki rzeczywistych długoterminowych oczekiwań inflacyjnych – z wyłączeniem premii za ryzyko – pozostały stabilne na poziomie 1,9% – 2%. W przypadku konsumentów, mediana oczekiwań inflacyjnych w horyzoncie trzech lat wahała się między 2,4% a 2,5% w poszczególnych miesiącach roku, a w grudniu wzrosła nieznacznie do 2,6%. Pozostawanie tego wskaźnika na nieco podwyższonym poziomie zapewne odzwierciedlało nadal podwyższoną niepewność. Wyniki badania oczekiwań konsumentów przeprowadzonego przez EBC wskazują, że ceny żywności miały znaczny wpływ na postrzeganie inflacji oraz oczekiwania inflacyjne w perspektywie roku, natomiast ich wpływ na oczekiwania długoterminowe był bardziej ograniczony.

Wykres 1.11

Ankietowe i rynkowe wskaźniki oczekiwań inflacyjnych

(roczne zmiany w proc.)

1.5 Pomimo dalszego łagodzenia warunków finansowania, dynamika akcji kredytowej pozostała słaba

Spadek krótkoterminowych stóp procentowych, w połączeniu ze znacznym wzrostem stóp długoterminowych, doprowadził w roku 2025 do spłaszczenia krzywej dochodowości wolnej od ryzyka w strefie euro. Spadek krótkoterminowych stóp procentowych, obserwowany przede wszystkim w pierwszej połowie roku, był efektem obniżek stóp procentowych przeprowadzonych przez EBC w okresie do czerwca i związanych z faktem, że inflacja systematycznie zbliżała się do średnioterminowego celu 2% (zob. podrozdział 2.1). Jeśli chodzi o dłuższe terminy zapadalności,10-letni swap indeksowany stopą jednodniową (ang. overnight index swap, OIS) osiągnął średnio 2,8% w grudniu roku 2025 (wykres 1.12), co oznacza wzrost o około 60 pkt bazowych w porównaniu do średniej odnotowanej w grudniu rok wcześniej. W pierwszych czterech miesiącach roku długoterminowe stopy procentowe ulegały dużym i nagłym wahaniom w związku z planowanymi wydatkami na obronność i infrastrukturę w krajach europejskich, a także zwiększoną niepewnością dotyczącą ceł i polityki handlowej Stanów Zjednoczonych. Pomiędzy końcem kwietnia a końcem roku dziesięcioletnia stopa OIS wzrosła o około 30 pkt bazowych, głównie z uwagi na wzrost realnego komponentu stopy procentowej ze względu na większą odporność gospodarki. Należy podkreślić, że za wzrost nachylenia krzywej stóp wolnych od ryzyka w strefie euro odpowiada silny komponent globalny, ponieważ podobna aktualizacja cen miała miejsce w innych głównych gospodarkach rozwiniętych. Podobnie jak w przypadku stopy OIS, rentowność dziesięcioletnich obligacji skarbowych strefy euro ważona PKB wzrosła w ciągu roku. W grudniu osiągnęła ona poziom 3,2%, czyli o około 50 pkt bazowych więcej niż rok wcześniej. Rentowności dziesięcioletnich obligacji skarbowych w krajach strefy euro na koniec roku 2025 były wyższe niż na początku roku, przy czym różnice w stosunku do stopy OIS zmniejszyły się. Ogłoszenie planów w zakresie wydatków na obronność w części krajów strefy euro (zob. podrozdział 1.3) stanowiło punkt zwrotny w nastawieniu rynku, powodując gwałtowny wzrost rentowności dziesięcioletnich niemieckich obligacji skarbowych (Bund) o około 40 pkt bazowych, przy czym rentowności obligacji skarbowych innych krajów strefy euro doświadczyły podobnej presji na wzrost. W późniejszym okresie rentowności obligacji skarbowych strefy euro nieco się obniżyły, choć większość z nich zakończyła rok na wyższych poziomach. Wyjątkiem była rentowność 10-letnich obligacji skarbowych Włoch, która pozostała na poziomie praktycznie niezmienionym w stosunku do końca roku 2024, pod wpływem przeprowadzanej konsolidacji fiskalnej. Z drugiej strony, niepewność sytuacji politycznej we Francji wzbudziła obawy uczestników rynku o potencjalne opóźnienia w konsolidacji polityki fiskalnej, co skutkowało presją na wzrost rentowności francuskich obligacji skarbowych. Czynniki te doprowadziły do konwergencji rentowności obligacji włoskich i francuskich, a zróżnicowanie rentowności w strefie euro osiągnęło historycznie niski poziom.

Wykres 1.12

Długoterminowe stopy procentowe oraz koszt kredytu dla przedsiębiorstw i kredytów mieszkaniowych dla gospodarstw domowych

(proc. rocznie)

W roku 2025 ceny akcji mierzone indeksem EURO STOXX wzrosły o około 21%. Oczekiwania wysokich zysków, wyższej dywidendy i niższych premii za ryzyko wspierały wzrost cen akcji pomimo niekorzystnego wpływu wzrostu długoterminowych stóp wolnych od ryzyka. Ceny akcji wzrosły zarówno w sektorze przedsiębiorstw niefinansowych, jak i finansowych, przy czym ten ostatni odnotował wyraźniejszy wzrost. W sektorze finansowym największy wzrost odnotowały akcje banków, czemu sprzyjała poprawa rentowności działalności handlowej, akcja kredytowa oraz zmiana kąta nachylenia krzywej dochodowości. Na koniec roku 2025 szerokie indeksy cen akcji przedsiębiorstw niefinansowych i banków strefy euro były wyższe odpowiednio o około 12% i 80% niż rok wcześniej. Spready obligacji przedsiębiorstw w większości uległy zawężeniu, z wyjątkiem obligacji wyemitowanych w wysokodochodowym segmencie sektora finansowego i pomimo wyprzedaży na rynku obligacji przedsiębiorstw po ogłoszeniu przez Stany Zjednoczone 2 kwietnia nowych ceł. W dalszej części roku spready obligacji przedsiębiorstw znacznie się obniżyły dzięki ponownemu wzrostowi apetytu na ryzyko i większej odporności gospodarki.

Warunki finansowania dla przedsiębiorstw w strefie euro w pierwszej części roku ulegały dalszemu złagodzeniu, po czym zasadniczo ustabilizowały się, zgodnie z dynamiką kosztów finansowania udzielanego przez banki. Spadek łącznego kosztu finansowania dłużnego w bankach na początku roku wynikał z przeniesienia na banki komercyjne obniżek stóp procentowych banku centralnego, natomiast późniejsza stabilizacja wynikała z dynamiki rynkowych stóp procentowych i spadku oczekiwań na dalsze cięcia stóp. Spadek nominalnego kosztu kredytów dla przedsiębiorstw w stosunku do maksymalnego poziomu osiągniętego w roku 2023 wynika po części z ostrożnej polityki kredytowej banków od początku cyklu łagodzenia polityki pieniężnej, co wiązało się z przekierowaniem akcji kredytowej na kredytobiorców o niższym ryzyku, którym oferuje się korzystniejsze warunki kredytowe. W przypadku gospodarstw domowych, spadek kosztu kredytu w roku 2025 był mniejszy, a oprocentowanie kredytów hipotecznych odzwierciedlało wzrost długoterminowych stóp procentowych. Łączna stopa oprocentowania kredytów bankowych dla przedsiębiorstw niefinansowych wyniosła 3,6% w grudniu, notując spadek o około 80 pkt bazowych w porównaniu z końcem roku 2024, a analogiczna stopa kredytu dla gospodarstw domowych na zakup mieszkań spadła o około 10 pkt bazowych do poziomu 3,3% (wykres 1.12). Różnica między oprocentowaniem kredytu dla firm i dla gospodarstw domowych, która zwiększyła się w fazie zacieśniania polityki pieniężnej, została więc znacznie ograniczona. Dysproporcje między oprocentowaniem kredytów dla przedsiębiorstw w poszczególnych krajach również się zmniejszyły, natomiast na zróżnicowanie oprocentowania kredytów dla gospodarstw domowych nadal miały wpływ różnice struktur zapadalności kredytów w poszczególnych krajach.

Wraz z łagodzeniem polityki pieniężnej nastąpiło ożywienie akcji kredytowej banków, choć przebiegało ono wolniej niż sugerowałyby to wzorce z przeszłości (wykres 1.13). Akcja kredytowa skierowana do przedsiębiorstw ustabilizowała się w drugiej połowie roku 2025, przy czym tempo jej wzrostu pozostało znacznie poniżej historycznej średniej. Popyt zagregowany był bowiem ograniczony, a banki unikały ryzyka pomimo silnej pozycji kapitałowej, niewielkiego pogorszenia jakości aktywów i wciąż wysokiej rentowności. Jak wynika z badania akcji kredytowej euro area bank lending survey, warunki udzielania kredytów bankowych (tj. wewnętrzne wytyczne lub kryteria zatwierdzania wniosków kredytowych) dla przedsiębiorstw ponownie zaostrzono w pierwszym i dwóch ostatnich kwartałach roku 2025. Według badania dostępności finansowania survey on the access to finance of enterprises, dostępność kredytów pogorszyła się szczególnie w przypadku małych i bardziej ryzykownych przedsiębiorstw. Roczna stopa przyrostu kredytów bankowych dla przedsiębiorstw wyniosła w grudniu 3,0%, w porównaniu ze średnio 4,3% w okresie od stycznia roku 1999 do grudnia 2025. Wzrost kredytów ogółem, w tym udzielanych przez niebankowych pośredników finansowych, pozostał umiarkowany, m.in. na skutek wysokiej niepewności odnośnie do polityki gospodarczej, co pokazuje wpis na blogu EBC opublikowany w październiku^[15]. Wyższe wyceny akcji notowanych na giełdzie przyczyniły się do wzrostu finansowania zewnętrznego przedsiębiorstw netto (wykres 1.14). Kredyty dla gospodarstw domowych kontynuowały ożywienie – ich stopa wzrostu w ujęciu rocznym wynosiła 3,0% w grudniu (również znacznie poniżej wieloletniej średniej na poziomie 4,2%). Głównym czynnikiem tego wzrostu były kredyty hipoteczne. Było to zgodne z silnym popytem na kredyty mieszkaniowe deklarowanym w ankiecie dotyczącej kredytów bankowych, a także z konsekwentnie zgłaszanymi planami zakupu mieszkań w badaniu oczekiwań konsumenckich Consumer Expectations Survey. Jednocześnie odsetek gospodarstw domowych zgłaszających w tym ostatnim badaniu pogorszenie dostępności kredytu wzrósł w stosunku do odsetka gospodarstw notujących poprawę. Wykorzystanie kredytu konsumenckiego było wyższe wśród gospodarstw domowych o niższych dochodach. Według badania kredytów bankowych, kredyty konsumenckie, z których w roku 2025 korzystały głównie gospodarstwa domowe o niższych dochodach, podlegały przez cały rok zaostrzonym kryteriom kredytowym.

Po stabilizacji na poziomie prawie 4% na początku roku, przyrost szerokiego pieniądza (M3) w ujęciu rocznym stracił tempo pod koniec roku 2025, w warunkach stabilnej dynamiki kredytów i depozytów gospodarstw domowych i przedsiębiorstw (wykres 1.13). Przyrost M3 w ujęciu rocznym osiągnął w grudniu 2,8%, w porównaniu z 3,4% w grudniu roku 2024. Osłabienie tempa przyrostu pieniądza wynikało głównie z dalszego spadku poziomu płynności na skutek redukcji portfeli aktywów Eurosystemu oraz mniejszym napływem środków zagranicznych netto, który osłabł i stał się bardziej niestabilny w porównaniu z rokiem 2024. W warunkach dużej podaży obligacji, skup obligacji skarbowych przez banki wspierał przy tym wzrost podaży pieniądza.

Wykres 1.13

Wzrost podaży pieniądza M3 i wzrost kredytów dla przedsiębiorstw i gospodarstw domowych

(roczne zmiany w proc.)

Wykres 1.14

Przepływy netto zewnętrznego finansowania przedsiębiorstw

(przepływy rocznie w mld EUR)

Ramka 1
Bułgaria staje się dwudziestym pierwszym krajem strefy euro

Bułgaria przyjęła euro 1 stycznia 2026 i została dwudziestym pierwszym członkiem strefy euro. Drogę do przyjęcia wspólnej waluty utorowały jej pozytywne oceny przedstawione w Raporcie o konwergencji Komisji Europejskiej oraz w Raporcie o konwergencji EBC, które Rada Unii Europejskiej zatwierdziła w lipcu 2025. Przystąpienie Bułgarii do strefy euro oznacza jej dalsze powiększenie, po przystąpieniu Chorwacji w 2023, i świadczy o tym, że członkostwo w strefie euro wciąż jest atrakcyjną i wiarygodną kotwicą polityki, zwłaszcza w środowisku podwyższonej niepewności i napięć geopolitycznych^[16].

Przyjęcie euro przez Bułgarię stanowi ważny etap w szerszym procesie jej integracji europejskiej. Droga tego kraju do członkostwa w strefie euro podkreśla jego zobowiązanie do zacieśnienia więzów gospodarczych i instytucjonalnych z innymi członkami Unii Europejskiej. Od czasu przystąpienia do Unii w roku 2007 Bułgaria poczyniła ogromne postępy w spełnianiu wymogów koniecznych do przyjęcia wspólnej waluty, określonych w kryteriach Traktatu z Maastricht. Wysiłki te były wspierane przez szeroko zakrojone reformy strukturalne i zaangażowanie polityczne w dostosowywanie polityki krajowej do standardów ekonomicznych i monetarnych strefy euro. Zakłócenia równowagi makroekonomicznej, które obserwowano przed pandemią COVID-19, zostały stopniowo usunięte dzięki wiarygodnym działaniom w zakresie polityki pieniężnej i ostrożnej polityce fiskalnej. W tym czasie Bułgaria osiągnęła również istotny poziom realnej konwergencji z gospodarką strefy euro, notując wzrost PKB na mieszkańca z poziomu ok. 35% średniej dla strefy euro w 2006 do nieco powyżej 60% w 2025.

Drogę Bułgarii do przyjęcia euro wyznaczały jasno zdefiniowane i ściśle monitorowane przygotowania (wykres A). W roku 2018 Bułgaria wyraziła zdecydowaną wolę przystąpienia do mechanizmu kursowego (ERM II), co było zasadniczym krokiem w drodze do przyjęcia euro^[17]. Bułgaria i strony mechanizmu ERM II uzgodniły mapę drogową obejmującą kompleksowy zestaw środków polityki pieniężnej, który musiała wdrożyć przed przystąpieniem. Te wcześniejsze zobowiązania miały na celu sprostanie kluczowym wyzwaniom strukturalnym i wsparcie działań w celu wypełnienia kryteriów konwergencji Unii Europejskiej. Formalny wniosek o przystąpienie do mechanizmu ERM II Bułgaria złożyła w 2020. Lew bułgarski został do niego włączony w lipcu 2020 wraz z kuną chorwacką. Rząd Bułgarii zobowiązał się jednocześnie do podjęcia szeregu działań po przystąpieniu do ERM II, skupiających się na wzmocnieniu ram przeciwdziałania praniu pieniędzy, usprawnieniu nadzoru nad sektorem niebankowego pośrednictwa finansowego, poprawie nadzoru nad przedsiębiorstwami państwowymi oraz reformie przepisów w sprawie upadłości i restrukturyzacji. Równolegle Bułgaria wstąpiła do unii bankowej dzięki ścisłej współpracy pomiędzy EBC a bankiem centralnym Bułgarii począwszy od października 2020, co umożliwiło jej dostosowanie nadzoru bankowego do standardów obowiązujących w strefie euro i wzmocnienie stabilności finansowej.

Końcowy etap procesu przyjęcia euro przez Bułgarię miał miejsce w 2025. W lutym 2025 władze Bułgarii wystąpiły z formalnym wnioskiem o doraźną ocenę konwergencji przez Komisję Europejską i EBC. Raporty o konwergencji 2025 opublikowane 4 czerwca 2025 zawierały pozytywną ocenę stopnia konwergencji Bułgarii. Na tej podstawie Komisja Europejska zaproponowała, aby Rada Unii Europejskiej zezwoliła Bułgarii na przyjęcie euro. Rada formalnie zaakceptowała przystąpienie Bułgarii do strefy euro 8 lipca i ustanowiła nieodwołalny kurs wymiany lewa bułgarskiego na poziomie 1,95583 BGN za 1 EUR. Kurs ten odpowiadał kursowi centralnemu stosowanemu w okresie uczestniczenia Bułgarii w mechanizmie ERM II, a także stałemu kursowi walutowemu obowiązującemu w ramach długoletniego systemu izby walutowej, co zapewniło ciągłość i stabilność w procesie przejścia na wspólną walutę.

Wykres A

Kamienie milowe na drodze do przyjęcia euro przez Bułgarię

Po wydaniu przez Radę UE oficjalnej decyzji podjęto przygotowania techniczne do wymiany gotówki. Jednocześnie postępowała integracja banku centralnego Bułgarii z Eurosystemem. Przygotowania te, wspierane przez EBC, uwzględniały szeroki zakres aspektów operacyjnych, logistycznych i instytucjonalnych. Obejmowały one szczegółowe plany produkcji i dystrybucji banknotów i monet euro, zakrojone na szeroką skalę kampanie informacyjne i edukacyjne oraz włączenie bułgarskich instytucji finansowych do systemów płatności i rozliczeń strefy euro. Jednocześnie bank centralny Bułgarii został włączony w proces realizacji polityki pieniężnej Eurosystemu i operacji walutowych oraz do wspólnych ram analitycznych, w tym tworzenia projekcji makroekonomicznych. Wszystkie te działania zapewniły sprawną wymianę gotówki i umożliwiły Bułgarii aktywne uczestnictwo w strefie euro od pierwszego dnia członkostwa.

Oczekuje się, że przyjęcie euro przyniesie Bułgarii wymierne korzyści ekonomiczne. Do najważniejszych potencjalnych korzyści należy zwiększenie obrotów handlowych i bezpośrednich inwestycji zagranicznych wspieranych przez eliminację kosztów przewalutowania, zwiększona przejrzystość i porównywalność cen, a także większe zaufanie inwestorów i lepszy dostęp do europejskich rynków kapitałowych. Gospodarka odniesie również korzyści w postaci niższych kosztów kredytu, co będzie odzwierciedleniem niższej premii za ryzyko kraju oraz mocno zakotwiczonych oczekiwań inflacyjnych. Oprócz tego członkostwo w strefie euro daje stabilność i bezpieczeństwo ekonomiczne. W przypadku małej gospodarki o wysokim stopniu integracji przynależność do strefy euro zwiększa wiarygodność instytucjonalną, eliminuje ryzyko walutowe w relacjach z głównymi partnerami handlowymi spoza strefy euro oraz wzmacnia zdolność do amortyzowania zewnętrznych zakłóceń poprzez głębszą integrację finansową. Wreszcie przyjęcie euro umożliwia Bułgarii pełne uczestnictwo w procesach decyzyjnych strefy euro i bezpośredni wpływ na wspólną politykę gospodarczą i pieniężną.

Zgodnie z oczekiwaniami koszty i ryzyka związane z przyjęciem euro będą ograniczone i w dużej mierze jednorazowe. Główne koszty związane są z praktycznymi przygotowaniami do przyjęcia nowej waluty oraz ewentualnością nieuzasadnionych podwyżek cen w momencie przeliczania cen na euro. Przed przejściem na wspólną walutę poparcie społeczne dla euro w Bułgarii było względnie niskie, co odzwierciedlało obawy przed wzrostem cen. Obserwowano to również w przypadku przejścia na euro przez poprzednich członków strefy euro, jednak po przyjęciu wspólnej waluty poparcie społeczne zazwyczaj rosło^[18]. Aby rozwiać te obawy, władze Bułgarii podjęły szereg działań obejmujących wzmożoną kontrolę cen i inspekcje mające na celu zapobieganie nadużyciom oraz wprowadziły obowiązek podawania cen w dwóch walutach w wydłużonym okresie od 8 sierpnia 2025 do 8 sierpnia 2026. Według dostępnych szacunków wydaje się, że wpływ zmiany waluty na ogólny poziom cen był ograniczony i jednorazowy, w dużej mierze podobnie jak w przypadku krajów, które wcześniej przyjęły euro^[19]. Ponadto warunki monetarne w Bułgarii zostały ściśle zharmonizowane z sytuacją w strefie euro jeszcze przed przyjęciem euro, gdyż kraj ten od wielu lat stosował system izby walutowej ze sztywnym kursem wymiany w stosunku do euro. Jak więc widać, przyjęcie euro nie ogranicza suwerenności kraju, lecz ją wzmacnia, dając Bułgarii silniejszy głos w procesie decyzyjnym strefy euro.

Choć przyjęcie euro stwarza istotne możliwości, to w celu uzyskania pełnych korzyści z tego faktu konieczne będzie podjęcie dalszych działań w zakresie polityki pieniężnej oraz wprowadzenie reform. Kluczową rolę zarówno w zapewnieniu stabilności makroekonomicznej, jak i zapobieganiu zakłóceniom równowagi będzie odgrywała ostrożna, sprzyjająca wzrostowi polityka fiskalna, wspierana przez silne krajowe ramy fiskalne. Ponadto w celu wzmocnienia realnej konwergencji gospodarczej ze strefą euro niezbędne będzie utrzymanie wzrostu produktywności poprzez kontynuację reform strukturalnych. W szczególności obserwowana ostatnio wysoka dynamika wzrostu wynagrodzeń w warunkach ograniczonej podaży siły roboczej mogłaby ograniczyć konkurencyjność, jeżeli nie zrównoważy jej trwały wzrost produktywności. Dodatkowo dla utrzymania długofalowego wzrostu, wzmocnienia odporności i zapobiegania rosnącym zakłóceniom równowagi makroekonomicznej kluczowe będzie wzmocnienie instytucji, modernizacja infrastruktury i zwiększenie podaży wykwalifikowanej siły roboczej, wsparte skutecznym wykorzystaniem funduszy unijnych wraz z dalszym rozwojem finansowym i większą rzetelnością finansową.

2 Decyzje o stopach procentowych: na bieżąco, w oparciu o dane

W pierwszej połowie roku 2025 Rada Prezesów czterokrotnie obniżała trzy podstawowe stopy procentowe EBC, kontynuując proces rozpoczęty w roku 2024. Decyzje o obniżkach stóp procentowych podejmowano w świetle danych, które niezmiennie wskazywały na systematyczne zbliżanie się inflacji do średniookresowego celu na poziomie 2%. Wszystkie 3 podstawowe stopy procentowe EBC obniżono łącznie o 100 pkt bazowych – w czerwcu stopa depozytu znalazła się na poziomie 2,00%. Rada Prezesów podejmowała decyzje w oparciu o dane, na bieżąco na poszczególnych posiedzeniach, nie zakładając z góry określonej ich ścieżki stóp procentowych. Złagodzenie polityki pieniężnej w połączeniu z korzystną sytuacją na rynku pracy, wzrostem dochodów realnych oraz dobrą sytuacją finansową sektora prywatnego zwiększyło siłę gospodarki strefy euro w obliczu globalnych tarć handlowych i niepewnej sytuacji geopolitycznej.

W ciągu roku 2025 suma bilansowa Eurosystemu zmniejszyła się o 0,1 bln EUR, osiągając na koniec roku 6,3 bln EUR. Była to kontynuacja procesu normalizacji bilansu rozpoczętego w roku 2022 (zob. podrozdział 2.2). Spadek wynikał z redukcji wartości portfeli polityki pieniężnej. Eurosystem zaprzestał bowiem reinwestycji środków w ramach programów skupu aktywów. Pomimo ograniczenia nadwyżki płynności, wykorzystanie operacji refinansujących Eurosystemu pozostało niewielkie ze względu na ogólnie nadal wysoki poziom płynności oraz stosunkowo niskie koszty alternatywnych źródeł finansowania rynkowego. Wartość puli aktywów kwalifikujących się jako zabezpieczenie operacji refinansujących Eurosystemu wzrosła do 20,3 bln EUR.

W trosce o efektywność realizacji polityki pieniężnej w kontekście ryzyka, w roku 2025 Eurosystem zmodyfikował systemowe ramy zarządzania ryzykiem. Zmiany dotyczyły głównie polityki zabezpieczeń i miały na celu zapewnienie konsekwentnie rzetelnej metodologii oceny jakości kredytowej aktywów zabezpieczających, udoskonalenie obliczeń redukcji wartości dla niektórych klas aktywów oraz modyfikację systemowych ram zabezpieczeń w celu uwzględnienia niepewności związanej ze zmianami klimatu. W roku 2025 kilka banków centralnych Eurosystemu, w tym EBC, nadal osiągało niskie lub ujemne dochody. Strata poniesiona przez EBC zostanie odpisana od przyszłych zysków (zob. podrozdział 2.3 i Roczny raport finansowy EBC za 2025).

2.1 Rada Prezesów obniżyła trzy podstawowe stopy procentowe EBC o 100 pkt bazowych

W roku 2025 motorem polityki pieniężnej pozostawała determinacja Rady Prezesów do trwałego ustabilizowania inflacji na poziomie średniookresowego celu wynoszącego 2%. W wyznaczaniu odpowiedniego kursu polityki pieniężnej Rada Prezesów stosowała podejście oparte na danych, podejmując decyzje na bieżąco na poszczególnych posiedzeniach. Rada nie deklarowała z góry określonej ścieżki stóp procentowych, zachowując swobodę doboru instrumentów zależnie od potrzeb tak, aby skutecznie realizować swój mandat i zapewnić sprawną transmisję polityki pieniężnej.

Decyzje Rady Prezesów dotyczące stóp procentowych opierały się na ocenie perspektyw inflacji i zagrożeń dla przewidywanego scenariusza, z uwzględnieniem napływających danych gospodarczych i finansowych, a także dynamiki inflacji bazowej i siły transmisji polityki pieniężnej. Zgodnie z tą kompleksową oceną, Rada Prezesów oczekiwała, że w średnim okresie inflacja będzie konsekwentnie zmierzać ku celowi na poziomie 2%. W związku z tym Rada Prezesów kontynuowała rozpoczęte w roku 2024 obniżki stóp procentowych. W okresie od stycznia do czerwca 3 podstawowe stopy procentowe EBC obniżano na każdym posiedzeniu dotyczącym polityki pieniężnej, łącznie o 100 pkt bazowych (zob. wykres 2.1). Na czerwcowym posiedzeniu Rady Prezesów stopy depozytu w banku centralnym, podstawowych operacji refinansujących i kredytu w banku centralnym pozostały na niezmienionym poziomie, odpowiednio 2,00%, 2,15% i 2,40%.

Wykres 2.1

Zmiany podstawowych stóp procentowych EBC

(procent)

Podczas pierwszego w roku posiedzenia poświęconego polityce pieniężnej Rada Prezesów uznała, że proces dezinflacji przebiega zgodnie z planem. Inflacja kształtowała się zgodnie z bieżącymi prognozami ekspertów – oczekiwano, że w ciągu roku powróci ona do średniookresowego celu na poziomie 2%. Większość wskaźników inflacji bazowej sugerowała trwały powrót do poziomu docelowego, chociaż inflacja krajowa utrzymywała się a wysokim poziomie z powodu opóźnionych dostosowań płac i cen niektórych usług po wcześniejszym gwałtownym wzroście inflacji. Oznaki słabnięcia wzrostu wynagrodzeń oraz ograniczający wpływ zysków na presję inflacyjną dodatkowo utwierdziły Rady Prezesów w przekonaniu, że proces dezinflacji przebiega zgodnie z oczekiwaniami, co pozwalało na poluzowanie kursu polityki pieniężnej. W związku z tym Rada podjęła decyzję o obniżce trzech podstawowych stóp procentowych EBC o 25 pkt bazowych.

Rada Prezesów stwierdziła, że dokonane obniżki stóp procentowych stopniowo obniżają koszty nowych kredytów dla przedsiębiorstw i gospodarstw domowych. Warunki finansowania pozostawały jednak zaostrzone, zgodnie z dotychczasową restrykcyjną polityką pieniężną. Chociaż gospodarka strefy euro nadal zmagała się z przeciwnościami, oczekiwano, że wzrost dochodów realnych i wygasanie efektu dotychczasowej restrykcyjnej polityki pieniężnej zacznie z czasem przyczyniać się do stopniowego ożywienia popytu. Ryzyko spowolnienia wzrostu gospodarczego pozostawało jednak wysokie w związku z nasileniem napięć w światowym handlu i niepewnością geopolityczną, w tym bezpodstawną inwazją Rosji na Ukrainę oraz tragicznym konfliktem na Bliskim Wschodzie, które mogły skutkować zakłóceniami w dostawach energii i dodatkowo hamować światową wymianę handlową.

Rada Prezesów podkreślała rolę polityki fiskalnej i strukturalnej w działaniach na rzecz poprawy wydajności, konkurencyjności i odporności gospodarki strefy euro oraz trwałej poprawy wyników. Rada z zadowoleniem przyjęła Kompas konkurencyjności Komisji Europejskiej, podkreślając potrzebę podjęcia dalszych konkretnych i ambitnych działań w zakresie polityki strukturalnej, zgodnie z propozycjami Mario Draghiego dotyczącymi zwiększenia konkurencyjności Europy oraz propozycjami Enrico Letty w sprawie wzmocnienia jednolitego rynku. Wezwano rządy do pełnej realizacji zobowiązań wynikających z systemowych ram zarządzania gospodarką w UE, w których reformy i inwestycje pobudzające wzrost gospodarczy traktowane były priorytetowo.

Po zaprzestaniu reinwestycji w ramach nadzwyczajnego programu skupu pandemicznego (PEPP) pod koniec roku 2024 oraz programu skupu aktywów (APP) już od lipca roku 2023, Rada Prezesów stwierdziła, że wartość portfeli APP i PEPP zmniejsza stopniowo i w przewidywalnym tempie (zob. podrozdział 2.2 dotyczący ewolucji portfeli). Ponadto banki spłaciły resztę kwot pożyczonych w ramach ukierunkowanych dłuższych operacji refinansujących (TLTRO) w grudniu 2024, kończąc tym samym tą część procesu normalizacji bilansu.

W marcowych prognozach makroekonomicznych dla strefy euro opracowanych przez zespół EBC przedstawiono nieznaczną korektę w górę inflacji bazowej, która miała osiągnąć poziom średnio 2,3% w roku 2025, głównie ze względu na silniejszy od oczekiwanego wzrost cen energii. Pomimo korekty większość wskaźników inflacji bazowej nadal sugerowała stabilizację inflacji na poziomie około 2% w średnim okresie. Zgodnie z oczekiwaniami, obserwowano dalsze oznaki spowolnienia wzrostu płac, a presję inflacyjną nadal łagodziły zyski przedsiębiorstw. W tych okolicznościach, w marcu Rada Prezesów postanowiła o kolejnej obniżce trzech podstawowych stóp procentowych EBC o 25 pkt bazowych.

Rada stwierdziła, że polityka pieniężna staje się znacznie mniej restrykcyjna, obniżki stóp procentowych obniżają bowiem koszty finansowania przedsiębiorstw i gospodarstw domowych oraz sprzyjają ożywieniu akcji kredytowej. Ogólnie jednak dynamika akcji kredytowej była słaba. Prognozę wzrostu gospodarczego na rok 2025 skorygowano w dół do 0,9% ze względu na spadek eksportu i słabość inwestycji związany ze wzrostem niepewności wokół światowego handlu i sytuacji politycznej. Wzrost realnych dochodów ludności i spadek kosztów finansowania pozostały głównymi czynnikami, które z czasem miały stać się motorem stopniowego ożywienia popytu, przy zanikaniu niekorzystnego wpływu wcześniejszego zacieśnienia polityki pieniężnej.

W obliczu rosnącej niepewności Rada Prezesów potwierdziła determinację stosowania, w procesie obierania właściwego kursu polityki pieniężnej, podejścia opartego na danych i podejmowania decyzji na bieżąco. Rada ponownie podkreśliła, że nie zobowiązuje się do przyjęcia z góry określonej ścieżki stóp procentowych, zachowując pełną swobodę doboru instrumentów dostosowanych do wymogów realizacji mandatu w zakresie stabilności cen.

W związku z umacnianiem się przekonania o trwałym powrocie inflacji do poziomu docelowego, Rada Prezesów podjęła w kwietniu decyzję o ponownej obniżce trzech podstawowych stóp procentowych EBC o 25 pkt bazowych. Proces dezinflacji przebiegał zgodnie z planem; w marcu odnotowano spadek zarówno inflacji bazowej, jak i inflacji ogółem. Inflacja cen usług znacznie się obniżyła, a większość miar inflacji bazowej wskazywała na trwały powrót inflacji do średnioterminowego celu EBC na poziomie 2%. Wzrost płac nadal przejawiał oznaki spowolnienia, a zyski częściowo absorbowały wpływ szybkiego wzrostu płac na inflację, przyczyniając się do złagodzenia presji cenowej na rynku krajowym.

Rada Prezesów stwierdziła, że perspektywy wzrostu dla strefy euro pogorszyły się w związku z eskalacją napięć w handlu. Napięcia te powodowały wzrost niepewności i wpływały niekorzystnie na nastroje gospodarstw domowych i przedsiębiorstw. Ponadto negatywna i chaotyczna reakcja rynku na tarcia w handlu mogła skłaniać do zaostrzania warunków finansowania, co stanowiło kolejne zagrożenie dla perspektyw wzrostu w strefie euro. Z drugiej strony, od pewnego czasu gospodarka strefy euro budowała odporność na globalne wstrząsy. Oczekiwano, że dobra koniunktura na rynku pracy, wzrost dochodów realnych i korzystna polityka pieniężna będą stwarzać warunki do finansowania wydatków. Krajowe i unijne inicjatywy w zakresie inwestycji w obronność i infrastrukturę powinny natomiast pobudzić aktywność sektora wytwórczego. W kontekście wysokiego ryzyka geopolitycznego, Rada Prezesów ponownie podkreśliła znaczenie polityki fiskalnej i strukturalnej dla poprawy wydajności i konkurencyjności strefy euro, apelując o szybkie przyjęcie wniosków mających na celu uproszczenie ram regulacyjnych oraz zakończenie procesu tworzenia unii oszczędności i inwestycji. W świetle tak wyjątkowej niepewności Rada Prezesów jeszcze raz potwierdziła też intencję stosowania podejścia opartego na danych i podejmowania decyzji o wysokości stóp procentowych na każdym posiedzeniu.

Z upływem miesięcy Rada Prezesów zyskiwała coraz większą pewność, że dynamika inflacji zmierza do celu, a gospodarka stopniowo wychodzi z kryzysu. W czerwcu Rada podjęła decyzję o obniżce trzech podstawowych stóp procentowych EBC o kolejne 25 pkt bazowych. Inflacja utrzymywała się teraz na poziomie zbliżonym do celu. W najnowszych prognozach ekspertów Eurosystemu obniżono prognozy inflacji bazowej zarówno na rok 2025, jak i 2026, głównie ze względu na spadek cen energii i wzmocnienie euro. Prognozy inflacji z wyłączeniem cen energii i żywności zasadniczo nie zmieniły się. Do trwałego powrotu inflacji do celu przyczyniło się wyraźne spowolnienie wzrostu płac. Wzrost gospodarczy w pierwszym kwartale roku wiązał się po części z intensyfikacją eksportu przez przedsiębiorstwa przed spodziewaną podwyżką ceł. Z drugiej strony, ożywienie gospodarcze wspierał silny popyt krajowy.

Rada Prezesów stwierdziła, że obawy o potencjalnie „zacieśniający” efekt zmienności rynków finansowych, obserwowane w kwietniu w związku z napięciami w handlu międzynarodowym, osłabły. Do stabilizacji przyczyniły się bardziej optymistyczne doniesienia dotyczące globalnej polityki handlowej oraz spadek awersji do ryzyka na świecie. Warunki kredytowania przedsiębiorstw nadal się poprawiały – odnotowano spadek oprocentowania kredytów i zawężenie spreadów obligacji przedsiębiorstw, a ceny akcji wzrosły. Ponadto nastąpiło ożywienie akcji kredytowej banków zarówno skierowanej do przedsiębiorstw, jak i gospodarstw domowych.

Pomimo tych korzystnych zmian Rada Prezesów oceniła, że ryzyko dla wzrostu gospodarczego pozostaje podwyższone z powodu tarć w handlu światowym i niepewności geopolitycznej. Zaznaczono jednak, że korzystne warunki finansowania i wzrost inwestycji publicznych powinny wzmacniać odporność gospodarki w perspektywie średnioterminowej. Na tle niestabilnej sytuacji w handlu światowym niosącej ryzyko zarówno wzrostu, jak i spadku inflacji, perspektywy inflacji były wyjątkowo niepewne. W szczególności Rada Prezesów ostrzegała, że inflacja może okazać się niższa, jeśli wzrost ceł spowoduje spadek popytu na towary eksportowe strefy euro i skłoni kraje o nadwyżce mocy produkcyjnych do przerzucenia eksportu do strefy euro. Uważano, że napięcia w handlu mogą skutkować silniejszymi wahaniami i awersją do ryzyka na rynkach finansowych, co miałoby niekorzystny wpływ na popyt krajowy, a tym samym na inflację. Z drugiej strony, inflacja mogłaby okazać się wyższa, gdyby – zważywszy ograniczenia krajowego potencjału produkcyjnego – nastąpił wzrost cen importu spowodowany rozbiciem globalnych łańcuchów dostaw.

Z początkiem drugiej połowy roku, w lipcu, Rada Prezesów postanowiła pozostawić stopy procentowe na niezmienionym poziomie. Inflacja utrzymała się na poziomie 2%, czyli średniookresowego celu EBC, a napływające dane zasadniczo potwierdzały wcześniejszą ocenę perspektyw inflacji przez Radę Prezesów. W związku ze spowolnieniem wzrostu płac presja cenowa na rynku krajowym w dalszym ciągu słabła. Pomimo wyzwań globalnej sytuacji, gospodarka strefy euro – dzięki dobrej kondycji rynku pracy, rosnącym realnym dochodom i korzystnym warunkom finansowania – wykazała zasadniczo odporność na wstrząsy. Decyzja o utrzymaniu stóp procentowych na niezmienionym poziomie była wyrazem rosnącego przekonania Rady Prezesów, że osiągnęły one poziom odpowiedni dla zapewnienia trwałej konwergencji inflacji do celu.

W sytuacji podobnej do lipcowej, we wrześniu Rada Prezesów podjęła decyzję o ponownym utrzymaniu stóp procentowych na niezmienionym poziomie. Zaktualizowane prognozy EBC wskazywały, że inflacja bazowa w roku 2025 wyniesie średnio 2,1%, czyli nieco ponad oczekiwania, a następnie obniży się do 1,7% w roku 2026 i 1,9% w 2027. Prognozę wzrostu gospodarczego na rok 2025 podniesiono do 1,2%, uwzględniając wyższy niż oczekiwano popyt krajowy, natomiast prognozę na rok 2026 nieznacznie obniżono – spodziewano się bowiem, że utrzymująca się globalna niepewność niekorzystnie wpłynie na aktywność gospodarczą. Wrześniowa decyzja wyraźnie świadczyła o podejmowaniu przez Radę Prezesów decyzji o poziomie stóp procentowych – w obliczu dalszej globalnej niepewności – w zależności od danych, na bieżąco na poszczególnych posiedzeniach.

W pierwszej połowie roku 2025 aktywność gospodarcza wzrosła ogółem o 0,7%, przy wysokim wkładzie wydatków konsumpcyjnych i inwestycji. Oczekiwano, że niekorzystne czynniki – takie jak podwyżki ceł, globalna konkurencja i umocnienie euro – osłabią wzrost gospodarczy w ciągu kolejnych miesięcy roku. Prognozowano jednak, że wpływ tych czynników osłabnie w roku 2026, a złagodzenie warunków finansowania i utrzymanie dobrej koniunktury na rynku pracy będzie sprzyjać konsumpcji i inwestycjom przedsiębiorstw. Inflacja pozostawała stabilna na poziomie zbliżonym do celu EBC. Presja cenowa na rynku krajowym osłabiała się nadal. Sprzyjał temu spadek tempa wzrostu płac i poprawa wydajności, dzięki której wzrost kosztów pracy zwolnił tempo.

Rada Prezesów oceniała, że bilans ryzyk dla wzrostu gospodarczego jest bardziej zrównoważony niż na początku roku. Chociaż napięcia w handlu i niepewność geopolityczna nie ustępowały, nowo zawierane umowy handlowe neutralizowały część czynników ryzyka kształtujących globalny popyt i nastroje. Wzrost wydatków na obronność i infrastrukturę ponad oczekiwany poziom, w połączeniu z reformami zwiększającymi wydajność, miały dodatkowo wspierać wzrost gospodarczy w średnim okresie Jednocześnie Rada Prezesów była nadal zdania, że perspektywy inflacji są bardziej niepewne niż zwykle – z tych samych powodów, które podano na poprzednich posiedzeniach.

W październiku Rada Prezesów odbyła doroczne posiedzenie wyjazdowe poza Frankfurtem, którego gospodarzem był Banca d'Italia we Florencji. Rada ponownie postanowiła utrzymać stopy procentowe na niezmienionym poziomie, inflacja pozostawała bowiem w pobliżu średnioterminowego celu 2%, a ocena perspektyw inflacji nie uległa zasadniczej zmianie.

W trzecim kwartale nastąpił niewielki wzrost aktywności gospodarczej, wspierany dobrą koniunkturą w sektorze usług, zwłaszcza turystyki i usług cyfrowych, który zniwelował słabe wyniki sektora wytwórczego, borykającego się nadal ze skutkami podwyżki ceł i globalną konkurencją. Oczekiwano, że popyt krajowy, wspierany przez konsumpcję pobudzaną przez wzrost realnych dochodów, publiczne inwestycje w infrastrukturę i obronność oraz korzystne warunki finansowania, utrzyma się. Popyt zewnętrzny kształtował się jednak niekorzystnie – nastąpił spadek eksportu towarów, a niepewność wokół handlu nie ustępowała. Inflacja w ujęciu rocznym we wrześniu nieznacznie wzrosła – do 2,2% – głównie w wyniku wahań cen energii. Jednocześnie oczekiwano, że umiarkowana dynamika płac i poprawa wydajności pozostaną czynnikami łagodzącymi krajową presję cenową. Długoterminowe oczekiwania inflacyjne pozostały dobrze zakotwiczone.

Rada Prezesów potwierdziła zamiar dostosowania pieniądza banku centralnego, zarówno hurtowego jak i detalicznego, do wymogów ery cyfrowej. W związku z tym Rada postanowiła o przystąpieniu do kolejnego etapu projektu cyfrowego euro, w celu osiągnięcia technicznej gotowości do ewentualnej emisji po przyjęciu odpowiednich przepisów i wsparcia cyfrowej suwerenności Europy (zob. ramka 4).

Rada Prezesów zakończyła rok kolejną decyzją o pozostawieniu stóp na niezmienionym poziomie. W grudniowych projekcjach ekspertów Eurosystemu inflacja miała wynosić średnio 2,1% w roku 2025, 1,9% w 2026, 1,8% w 2027 i 2,0% w 2028. Prognozę inflacji na rok 2026 skorygowano w górę, głównie ze względu na oczekiwany wolniejszy spadek inflacji cen usług niż przewidywano w poprzednich prognozach. Umiarkowanie wyższa oczekiwana ścieżka inflacji w porównaniu do września i prognozowany powrót do celu do roku 2028 dodatkowo przemawiały za utrzymaniem stóp procentowych na niezmienionym poziomie. Ponadto gospodarka strefy euro, wspierana przez silny rynek pracy, wzrost dochodów realnych i wydatków publicznych, zachowała odporność na zawirowania związane z handlem światowym i napięciami geopolitycznymi.

Warunki kredytowe w gospodarce były ogólnie stabilne, a banki strefy euro pozostały odporne na wstrząsy dzięki wysokim wskaźnikom kapitałowym i płynnościowym, dobrej jakości aktywów oraz wysokiej rentowności. Uznawano przy tym, że niepewność sytuacji geopolitycznej oraz możliwość nagłej zmiany wyceny na światowych rynkach finansowych stanowią zagrożenie dla stabilności finansowej strefy euro. Rada Prezesów ponownie podkreśliła, że pierwszą linią obrony przed kumulacją zagrożeń finansowych pozostaje polityka makroostrożnościowa, która zwiększa odporność banków i chroni ich „pole manewru”.

Rada Prezesów ponownie potwierdziła swoją konsekwencję w wyznaczaniu właściwego kursu polityki pieniężnej w oparciu o dane, na bieżąco na poszczególnych posiedzeniach.

2.2 Kontynuowano normalizację bilansu Eurosystemu

W roku 2025 kontynuowano rozpoczętą w roku 2022 stopniową normalizację bilansu Eurosystemu. Do końca roku suma bilansowa systemu obniżyła się do 6,3 bln EUR (z 6,4 bln EUR na koniec roku 2024). Spadek był efektem przede wszystkim dalszej redukcji wartości papierów w programach APP i PEPP.

Na koniec roku 2025 wartość papierów wartościowych wykorzystywanych na potrzeby polityki pieniężnej wynosiła 3,7 bln EUR, co oznacza spadek o 0,5 bln EUR w porównaniu z końcem roku 2024. Papiery te stanowiły 60% sumy aktywów, w porównaniu do 67% rok wcześniej. Wartość pożyczek dla instytucji kredytowych strefy euro w ramach operacji refinansujących Eurosystemu była nadal umiarkowana i wynosiła około 37 mld EUR, w porównaniu z 34 mld EUR na koniec roku 2024. Wartość pozostałych aktywów finansowych w bilansie (aktywów denominowanych w walutach obcych, złota oraz papierów wartościowych denominowanych w euro w portfelach niezwiązanych z polityką pieniężną), wzrosła o 0,4 bln EUR. Wzrost ten wynikał głównie ze wzrostu cen złota.

Po stronie pasywów suma rezerw instytucji kredytowych (w tym wykorzystanie depozytu w banku centralnym) obniżyła się do 2,6 bln EUR na koniec roku 2025, w porównaniu z 3,0 bln EUR na koniec roku 2024. Stanowiła ona 41% sumy pasywów, w porównaniu z 47% w roku poprzednim. Wartość banknotów w obiegu praktycznie nie uległa zmianie i wynosiła1,6 bln EUR, czyli 26% pasywów, w porównaniu z 25% rok wcześniej. Pozostałe zobowiązania, w tym depozyty rządowe, pozostałe depozyty niezwiązane z polityką pieniężną, rachunki wyceny oraz kapitał i rezerwy, wzrosły o 0,2 bln EUR.

Wykres 2.2

Ewolucja skonsolidowanego bilansu Eurosystemu

(mld EUR)

Zmiany w portfelach APP i PEPP

Zgodnie z postanowieniami Rady Prezesów, w roku 2025 wartość portfeli polityki pieniężnej Eurosystemu podlegała dalszej redukcji. Po zaprzestaniu reinwestycji w ramach programu APP w lipcu roku 2023 oraz w ramach programu PEPP rok później, w roku 2025 po raz pierwszy od rozpoczęcia tych programów Eurosystem nie przeprowadził żadnych zakupów aktywów związanych z polityką pieniężną.

Wykup w ramach programu APP osiągnął wartość 351,4 mld EUR, co zredukowało wartość portfela do 2,3 bln EUR (według kosztu zamortyzowanego) na koniec roku. Program skupu aktywów sektora publicznego (PSPP) stanowił największą część papierów wartościowych osiągających termin zapadalności. Ich zapadanie zmniejszyło wartość aktywów PSPP do 1,9 bln EUR, tj. 80% portfela APP. Średni ważony termin zapadalności aktywów w ramach PSPP utrzymał się na zasadniczo niezmienionym poziomie 6,8 roku na koniec roku 2025. Papiery wartościowe zabezpieczone aktywami stanowiły mniej niż 1% (3 mld EUR) portfela APP, natomiast listy zastawne stanowiły 9% (210 mld EUR), a papiery wartościowe sektora przedsiębiorstw – 11% (249 mld EUR).

Wykup kapitału w ramach programu PEPP w roku 2025 wyniósł 185,9 mld EUR, powodując spadek wartości portfela do 1,4 bln EUR (według kosztu zamortyzowanego) na koniec roku. Papiery wartościowe sektora publicznego stanowiły 97% portfela PEPP (1,4 bln EUR) na koniec roku, przy średnim ważonym terminie zapadalności wynoszącym 7 lat. Papiery wartościowe sektora przedsiębiorstw stanowiły 3% (41 mld EUR), natomiast listy zastawne stanowiły mniej niż 1% (5 mld EUR). Przejrzysty harmonogram publikacji wykupów PEPP wprowadzony w styczniu roku 2025 ułatwiał uporządkowane wycofywanie aktywów. W harmonogramie skoordynowano publikacje danych dotyczących PEPP – w tym historycznych i prognozowanych profili wykupu – z harmonogramem programu APP, zapewniając spójność i przewidywalność w obu portfelach.

Wartość aktywów w portfelach APP i PEPP w roku 2025 zmniejszyła się łącznie o 537,3 mld EUR, dzięki czemu całkowita wartość portfela papierów wartościowych objętych polityką pieniężną wyniosła na koniec roku 3,7 bln EUR. Przechodzenie na całkowicie pasywną redukcję bilansu Eurosystemu odbywało się w ciągu całego roku, bez zakłóceń czy oznak niekorzystnego wpływu na funkcjonowanie rynku. Warunki płynnościowe pozostały stabilne, rynki repo funkcjonowały sprawnie, a poziom popytu na papiery dłużne strefy euro zgłaszanego przez inwestorów z sektora prywatnego pozostał stabilny.

Ogólnie, rozwój sytuacji w roku 2025 potwierdza, że likwidacja portfela papierów wartościowych wykorzystywanych na potrzeby polityki pieniężnej przebiega zgodnie z oczekiwaniami. Mechanizm pasywnej redukcji bilansu stanowi stabilną podstawę dalszej normalizacji bilansu Eurosystemu. Ułatwił on płynne i transparentne ograniczanie poziomu nadmiernych rezerw przy zachowaniu stabilnych warunków rynkowych.

Zmiany w operacjach refinansujących Eurosystemu

Na koniec roku 2025 kwota nierozliczonych operacji refinansujących Eurosystemu wynosiła 36,7 mld EUR, czyli o 2,5 mld EUR mniej niż rok wcześniej. Wykorzystanie tych operacji utrzymało się na niskim poziomie, ze względu na znaczną nadwyżkę płynności na rynku i wyższy koszt finansowania Eurosystemu w porównaniu z alternatywami rynkowymi. Na koniec roku niespłacone kwoty głównych operacji refinansujących i trzymiesięcznych dłuższych operacji refinansujących wyniosły, odpowiednio, 25,0 mld EUR i 11,7 mld EUR. W grudniu EBC zachęcił banki do testowania dostępu do podstawowych operacji refinansujących i/lub trzymiesięcznych operacji refinansujących o dłuższym terminie zapadalności co najmniej raz w roku, przy czym wartość oferty miała być uznaniowa, a zabezpieczenie zgodne z ogólnymi zasadami Eurosystemu dotyczącymi zabezpieczeń^[20].

Sytuacja w zakresie kwalifikowanych aktywów zbywalnych i przedłożonych zabezpieczeń

Nominalna kwota aktywów zbywalnych kwalifikowanych jako zabezpieczenie operacji refinansujących Eurosystemu w roku 2025 wzrosła o 939 mld EUR, osiągając na koniec roku 20,3 bln EUR (wykres 2.3). Wzrost wartości kwalifikowanych zabezpieczeń wynikał przede wszystkim ze zwiększonej emisji obligacji skarbowych. Największą klasę aktywów stanowiły nadal papiery wartościowe instytucji rządowych szczebla centralnego (10,4 bln EUR). Pozostałe główne klasy aktywów obejmowały niezabezpieczone obligacje bankowe (2,3 bln EUR), obligacje przedsiębiorstw (2,1 bln EUR) i bankowe listy zastawne (2,0 bln EUR). Takie kategorie aktywów jak obligacje samorządowe (688 mld EUR), papiery wartościowe zabezpieczone aktywami (669 mld EUR) i inne aktywa zbywalne (1,7 bln EUR) stanowiły natomiast stosunkowo niewielką część aktywów.

Wykres 2.3

Zmiany kwalifikowanych aktywów zbywalnych

(bln EUR)

Wartość przedłożonych zabezpieczeń wzrosła o 53 mld EUR w roku 2025, osiągając 1,6 bln EUR na koniec roku (wykres 2.4). Jednocześnie wolumen operacji refinansujących Eurosystemu pozostawał na niskim poziomie przez cały rok, co przełożyło się na historycznie niski wskaźnik zadłużenia Eurosystemu w stosunku do łącznej wartości przedłożonych zabezpieczeń, który na koniec roku wynosił zaledwie 1,4%. Listy zastawne, wierzytelności kredytowe oraz papiery wartościowe zabezpieczone aktywami nadal stanowiły najczęściej wykorzystywane klasy aktywów. W roku 2025 odnotowano niewielki wzrost mobilizacji papierów wartościowych zabezpieczonych aktywami, natomiast największy spadek mobilizacji odnotowano w przypadku wierzytelności kredytowych. W roku 2025 wprowadzono szereg zmian w ramach regulacyjnych Eurosystemu, dotyczących zasad oceny kredytowej i kontroli ryzyka w odniesieniu do aktywów kwalifikujących się do wykorzystania jako zabezpieczenie (zob. podrozdział 2.3).

Wykres 2.4

Zmiany wartości aktywnych zabezpieczeń

(mld EUR)

2.3 Dalsze działania Eurosystemu na rzecz wzmocnienia systemowych ram zarządzania ryzykiem

Eurosystem na bieżąco zarządza ryzykiem finansowym, nieodłącznie towarzyszącym prowadzeniu operacji polityki pieniężnej. Celem funkcji zarządzania ryzykiem w Eurosystemie jest osiągnięcie efektywności ryzyka, czyli ograniczenie ryzyka do minimalnego poziomu, przy którym nadal można realizować cele polityki pieniężnej.

Modyfikacje systemowych ram zarządzania ryzykiem w Eurosystemie w roku 2025 dotyczyły głównie procedur zabezpieczeń i obejmowały: 1) zmiany w wykorzystaniu zewnętrznych ocen jakości kredytowej (ratingów) do oceny aktywów stanowiących zabezpieczenie, 2) wprowadzenie odcinkowych ulepszeń zasad kontroli ryzyka dla konkretnych aktywów stanowiących zabezpieczenie, 3) wprowadzenie „czynnika klimatycznego” do wyceny aktywów deklarowanych jako zabezpieczenie w celu uwzględnienia niepewności związanej ze zmianami klimatu, 4) uwzględnienie ryzyka związanego ze zmianami klimatu w ratingach przyznawanych przez wewnętrzne systemy oceny kredytowej (ICAS) krajowych banków centralnych. Ryzykiem portfeli APP i PEPP zarządzano nadal w ustanowionych ramach systemowych kontroli ryzyka.

W roku 2025 zysk części banków centralnych Eurosystemu, w tym EBC, pozostał niski lub ujemny. Pomimo obniżki stóp procentowych EBC, koszt pasywów w bilansach większości banków centralnych Eurosystemu przewyższał przychód generowany w ramach portfeli APP i PEPP, w wyniku czego dochód odsetkowy był ujemny. Ponadto deprecjacja walut obcych wobec euro wywarła niekorzystny wpływ na portfele rezerwowe niektórych banków centralnych. Takie straty nie mają wpływu na zdolność Eurosystemu do realizacji celu stabilizowania cen ani do sprawnego funkcjonowania. Kiedy zysk banku centralnego jest ujemny, bank może pokryć stratę wykorzystując bufory finansowe zgromadzone w poprzednich latach albo zapisać ją w bilansie w celu pokrycia z przyszłych zysków. Ponadto odporność finansową Eurosystemu istotnie wzmocnił znaczny przyrost buforów finansowych wynikający z wyższej wyceny aktywów, w szczególności powiązanych ze złotem.

Modyfikacje ram systemowych zarządzania ryzykiem finansowym Eurosystemu

W roku 2025 do systemowych ram zarządzania ryzykiem finansowym Eurosystemu wprowadzono kilka zmian.

Po pierwsze, w lutym roku 2025 Rada Prezesów postanowiła zmienić zasady wykorzystania zewnętrznych ocen kredytowych dla aktywów sektora prywatnego. Zmiana ta ma wejść w życie nie wcześniej niż po 18 miesiącach od daty ogłoszenia. Poprawka dotyczy ratingów przyznawanych przez zewnętrzne instytucje oceny kredytowej (ECAI) aktywom sektora prywatnego, takim jak niezabezpieczone obligacje bankowe, bankowe listy zastawne i aktywa emitowane przez przedsiębiorstwa niefinansowe. Obejmuje także akceptowane aktywa sektora publicznego spoza strefy euro kwalifikujące się jako zabezpieczenie na gruncie polityki pieniężnej Eurosystemu. Po wejściu zmiany w życie, do kwalifikacji aktywów przedstawianych jako zabezpieczenie, a także do określenia redukcji wartości ich wyceny, wykorzystywana będzie druga najlepsza ocena spośród ocen przyznawanych przez akceptowane agencje ratingowe. Wprowadzona zmiana pozwoli na lepsze wykorzystanie dostępnych zewnętrznych informacji dotyczących oceny kredytowej. W przypadku aktywów, dla których dostępna jest tylko jedna ocena kredytowa przyznana przez akceptowane ECAI, na potrzeby klasyfikacji zabezpieczeń ocena ta zostanie obniżona o jeden stopień. Aktywa emitowane lub gwarantowane przez sektor publiczny strefy euro (np. rząd centralny, rząd regionalny lub samorząd; międzynarodowych i ponadnarodowych emitentów z siedzibą w strefie euro, których udziałowcy mają siedzibę w strefie euro oraz agencje uznawane przez EBC) będą nadal oceniane na podstawie aktualnych najlepszych ratingów. W odniesieniu do tych aktywów Eurosystem regularnie korzysta ze wszystkich dostępnych informacji dotyczących jakości kredytowej i stosuje zaostrzone procedury należytej staranności. W przypadku papierów wartościowych zabezpieczonych aktywami, dotychczas obowiązująca zasada drugiego najlepszego ratingu emisji, pozostanie niezmieniona.

Po drugie, w roku 2025 Eurosystem przeprowadził przegląd ram systemowych kontroli ryzyka w odniesieniu do zabezpieczonych operacji kredytowych. Eurosystem stosuje instrumenty kontroli ryzyka w odniesieniu do aktywów stanowiących zabezpieczenie operacji kredytowych, aby uniknąć ryzyka strat finansowych w przypadku konieczności sprzedaży aktywów po niewywiązaniu się kontrahenta ze zobowiązań. Przegląd miał na celu upewnienie się, że ramy systemowe stanowią nadal skuteczną ochronę, pozostają spójne i adekwatne do ryzyka poszczególnych klas aktywów. Jednym ze sposobów kontroli ryzyka jest redukcja wyceny (haircut), która pomniejsza kwotę możliwego kredytu w operacjach kredytowych polityki pieniężnej dla danej wartości zabezpieczenia. W wyniku przeglądu Eurosystem podjął decyzję o wprowadzeniu odcinkowych ulepszeń w metodologii redukcji wartości, ze szczególnym uwzględnieniem listów zastawnych wykorzystywanych na własne potrzeby, zatrzymanych papierów wartościowych zabezpieczonych aktywami oraz indywidualnych wierzytelności kredytowych. Wdrożenie tych zmian planowane jest najwcześniej w listopadzie 2026.

Po trzecie, dążąc do uwzględnienia ryzyka związanego z klimatem w lipcu Rada Prezesów postanowiła włączyć „czynnik klimatyczny” do procedur postępowania w odniesieniu do zabezpieczeń. Czynnik klimatyczny, który ma zostać wdrożony 15 czerwca 2026, może obniżyć wycenę pewnych aktywów zbywalnych stanowiących zabezpieczenie, w zależności od stopnia ich ekspozycji na niepewność związaną ze zmianami klimatu. Modyfikacja ta ma na celu stworzenie pewnego bufora przed potencjalnymi skutkami finansowymi wstrząsów związanych z klimatem. Uzupełni ona dotychczasowe ramy systemowe zarządzania ryzykiem Eurosystemu dzięki uwzględnieniu analiz przyszłościowych scenariuszy klimatycznych, tym samym zwiększając odporność realizacji polityki pieniężnej Eurosystemu na wstrząsy. Czynnik klimatyczny będzie dotyczył przede wszystkim aktywów zbywalnych emitowanych przez przedsiębiorstwa niefinansowe oraz podmioty z nimi powiązane. Jego parametry będą dobierane w taki sposób, aby została utrzymana dostateczna podaż zabezpieczeń. Rada Prezesów będzie regularnie dokonywać rewizji czynnika klimatycznego, w tym jego zakresu i kalibracji. Podejmując problem niepewności związanej z niekorzystnymi zdarzeniami na ścieżce do zielonej transformacji, Eurosystem zwiększy zdolność łagodzenia ryzyka finansowego związanego z klimatem.

Zgodnie ze wspólnymi standardami Eurosystemu, które weszły w życie pod koniec roku 2024, w roku 2025 wszelkie oceny kredytowe ICAS uwzględniały ryzyko związane z klimatem. Po ogłoszeniu przez ECB planu działań klimatycznych w lipcu roku 2021, w roku 2022 Eurosystem uzgodnił zestaw wspólnych minimalnych standardów dotyczących sposobu, w jaki ICAS powinny uwzględniać ryzyko klimatyczne w swoich ocenach. ICAS są ważnym źródłem oceny ryzyka kredytowego dla wierzytelności kredytowych. Zgodnie ze wspólnymi standardami, proces przyznawania oceny kredytowej przez ICAS musi uwzględniać różnicę pomiędzy ryzykiem transformacji a ryzykiem fizycznym, a także różne kanały transmisji ryzyka klimatycznego. ICAS przeprowadzają ocenę ryzyka związanego z klimatem na poziomie firmy zawsze wtedy, gdy jest to wystarczające, a dane są dostępne. Celem oceny jest stwierdzenie, czy i w jakim stopniu ryzyko zmian klimatycznych wpływa na wiarygodność kredytową ocenianych przedsiębiorstw niefinansowych.

Zarządzanie ryzykiem aktywów utrzymywanych w portfelach APP i PEPP

W ciągu roku 2025, po zaprzestaniu przez Eurosystem reinwestycji w portfelach APP i PEPP, wartość tych portfeli zmniejszała się w systematycznym i przewidywalnym tempie. Ryzykiem finansowym tych programów zarządzano nadal na gruncie ustanowionych ram systemowych kontroli ryzyka. Obydwa programy obejmują różne rodzaje klas aktywów, mianowicie papiery dłużne sektora publicznego i sektora przedsiębiorstw, a także papiery wartościowe zabezpieczone aktywami i listy zastawne. Systemowe ramy ryzyka uwzględniają cele każdego z programów oraz profile ryzyka objętych nimi aktywów. Obejmują one kryteria kwalifikacji, ocenę ryzyka kredytowego i procedury należytej staranności, zasady ustalania cen, wskaźniki referencyjne i limity.

3 Europejski sektor finansowy: nawigowanie między podwyższonym ryzykiem geopolitycznym a rynkowym w warunkach istniejących wyzwań strukturalnych

W roku 2025 w strefie euro utrzymywał się podwyższony poziom ryzyka dla stabilności finansowej wynikający z napięć geopolitycznych, fragmentacji handlu i zwiększonej niepewności w polityce globalnej. Wstrząsy spowodowane wprowadzeniem ceł i osłabienie popytu zewnętrznego miały ujemny wpływ na dochodowość spółek i podnosiły ryzyko kredytowe. Na wzrost podatności na zagrożenia w sektorze publicznym wpływały wysokie poziomy zadłużenia, perspektywy zwiększonych wydatków na obronność i potrzeb inwestycyjnych oraz rozprzestrzenienie się problemów wynikających z obaw o stabilność fiskalną na świecie. Fundamentem odporności banków pozostawała ich wysoka kapitalizacja i dochodowość pomimo rosnącego ryzyka kredytowego i rynkowego oraz utrzymujących się podatności na zagrożenia w sektorze niebankowego pośrednictwa finansowego (NBFI), wynikających ze stosowania dźwigni finansowej, niedopasowania płynności aktywów i pasywów oraz powiązań między podmiotami. Pomimo tych podatności sektor NBFI pozostawał zasadniczo odporny. Polityka makroostrożnościowa skupiała się na zachowaniu odporności poprzez utrzymywanie i – w niektórych przypadkach – podwyższenie buforów kapitałowych i środków powiązanych z sytuacją kredytobiorcy. W obszarze nadzoru mikroostrożnościowego poczyniono postępy w zakresie upraszczania, cyfrowej odporności operacyjnej i uwzględnienia w programie nadzoru czynników ryzyka dotyczących klimatu i środowiska naturalnego, natomiast testy warunków skrajnych potwierdziły odporność banków. W ciągu roku EBC zajmował się także opracowaniem propozycji uproszczenia europejskich ram regulacyjnych, nadzoru i sprawozdawczości. Kontynuowano ważne inicjatywy ustawodawcze, w tym wdrażanie ostatecznych reform Bazylea III, reformę unijnych ram zarządzania kryzysowego i systemu gwarantowania depozytów. Podjęto także kroki w kierunku stworzenia unii oszczędności i inwestycji.

3.1 Stabilność finansowa w roku 2025

Podatność na zagrożenia dla stabilności finansowej w strefie euro w 2025 pozostała podwyższona w sytuacji zwiększonych napięć geopolitycznych i rosnących obaw przed fragmentacją geoekonomiczną. Gwałtownie wzrosła niepewność co do światowej polityki gospodarczej, do czego w głównej mierze przyczyniły się zmiany w polityce handlowej oraz polityce regulacyjnej i fiskalnej Stanów Zjednoczonych, a także obawy przed ogólnym odejściem od wielostronności. Ogłoszenie przez Stany Zjednoczone wyższych od spodziewanych ceł importowych w kwietniu 2025 wywołało wyraźny, skokowy wzrost zmienności rynkowej w wielu kategoriach aktywów oraz znaczną wyprzedaż aktywów obarczonych wyższym ryzykiem, co było odzwierciedleniem nowej oceny perspektyw światowego wzrostu przez inwestorów oraz ryzyka głębszej fragmentacji geoekonomicznej. W drugim półroczu umowy handlowe zawarte przez Stany Zjednoczone z kilkoma głównymi partnerami handlowymi, w tym Unią Europejską, zmniejszyły niepewność dotyczącą polityki handlowej i uspokoiły rynki. Niemniej jednak strefa euro, która jest bardzo otwartą gospodarką, ściśle zintegrowaną z globalnymi łańcuchami dostaw, pozostawała szczególnie narażona na ryzyko fragmentacji geoekonomicznej.

Podatność na zagrożenia w sektorze publicznym w strefie euro wynikała z wciąż podwyższonych poziomów zadłużenia w niektórych państwach, rosnących potrzeb w zakresie emisji oraz zmieniającego się popytu inwestorów. Zmniejszona obecność Eurosystemu na rynku obligacji w połączeniu ze spodziewanym wzrostem zapotrzebowania na finansowanie wydatków rządowych spowodowała zwiększenie nachylenia krzywych dochodowości w strefie euro w ciągu roku, co jest także odzwierciedleniem obaw świata o stabilność zadłużenia długoterminowego Stanów Zjednoczonych oraz finansowanie zewnętrzne wymagane do pokrycia deficytów bliźniaczych tego państwa. Mimo że solidne podstawy akcji kredytowej i podniesienie ratingów w przypadku niektórych państw strefy euro pomogły zmniejszyć spready rentowności obligacji skarbowych, w państwach borykających się z wyzwaniami fiskalnymi i obniżeniem ratingów spready te wzrosły. Jednocześnie niestabilność fiskalna w największych gospodarkach rozwiniętych, w tym impas w sprawie budżetu Stanów Zjednoczonych oraz tymczasowy paraliż rządu federalnego USA, zwiększyły obawy o stabilność długu publicznego oraz ryzyko szerszej aktualizacji wyceny ryzyka kredytowego państwa w strefie euro. Ponadto konieczność reakcji na podwyższone napięcie geopolityczne i zagrożenia hybrydowe uwypukla pilną potrzebę zwiększenia przez państwa strefy euro należące do NATO wydatków na obronność w celu osiągnięcia nowego celu NATO, wynoszącego 5% PKB do roku 2035. Niemniej wyższe nakłady na obronność łącznie z planowanymi znacznymi inwestycjami w infrastrukturę i projekty związane z klimatem oznaczają dodatkowe potrzeby finansowe w średnim okresie. Mogłoby to w niektórych państwach strefy euro wywołać obawy o stabilność długu publicznego, a będący ich skutkiem wzrost rentowności obligacji skarbowych mógłby przełożyć się na warunki finansowania w sektorze przedsiębiorstw i sektorze finansowym w postaci wyższych premii za ryzyko i potencjalnego obniżenia ratingów.

Podatność na zagrożenia w sektorze przedsiębiorstw strefy euro pozostawała podwyższona w 2025, podczas gdy coraz bardziej odczuwalny stawał się wpływ wyższych ceł i utrzymujących się napięć w handlu. Mimo wzmocnienia bilansów w poprzednich latach i spadku łącznego zadłużenia poniżej poziomów notowanych przed światowym kryzysem finansowym, presję na dochodowość wywierał obniżony popyt zewnętrzny, podwyższone koszty obsługi zadłużenia i rosnące koszty pracy. Aprecjacja euro i wyższe cła na towary eksportowe strefy euro spowodowały erozję konkurencyjności cenowej firm ze strefy euro na rynkach globalnych. Doprowadziło to do utraty udziałów rynkowych w wyniku silnej konkurencji ze strony chińskich eksporterów, co po części odzwierciedlało słaby popyt wewnętrzny w Chinach. W wielu sektorach i państwach wrosła liczba upadłości, co było odzwierciedleniem wciąż słabego i niepewnego otoczenia gospodarczego i zwiększało ryzyko szerszego rozprzestrzenienia się problemów makrofinansowych, w szczególności z sektorów wrażliwych na poziom ceł i zorientowanych na eksport.

W ciągu roku nastąpiło umocnienie bilansów gospodarstw domowych, do czego przyczyniły się prężne rynki pracy, rosnące płace realne i trwający spadek wskaźników zadłużenia do PKB, co wzmocniło zdolność gospodarstw domowych do obsługi zadłużenia i zapewniło bufor na wypadek negatywnych wstrząsów. Fundamentem tej odporności były także wysokie zasoby oszczędności zgromadzonych we wcześniejszych okresach niepewności i utrzymywanych dzięki wciąż wysokiemu oprocentowaniu oszczędności. Jednak ta korzystna sytuacja może ulec diametralnej zmianie w przypadku bardziej gwałtownego wzrostu podatności przedsiębiorstw na zagrożenia związane z handlem. Wzrost liczby upadłości i zwolnień grupowych w branżach wrażliwych na poziom ceł może pogorszyć warunki na rynku pracy, ograniczyć wzrost płac i nadszarpnąć zaufanie konsumentów, negatywnie przez to wpływając na poziom konsumpcji gospodarstw domowych i odporność pożyczkobiorców.

Odporność sektora bankowego strefy euro pozostawała kluczowym czynnikiem stabilizującym dla sektora finansowego w roku 2025. Wskaźniki kapitałowe i wskaźniki płynności banków pozostawały znacznie powyżej wymaganych poziomów regulacyjnych. Wysokie wyniki odsetkowe netto w połączeniu z solidnymi wynikami z tytułu opłat i prowizji przyczyniły się do przekroczenia przez wskaźniki efektywności kapitału własnego poziomu 9% w 2025. Ponadto poprawa nastrojów rynkowych w stosunku do tego sektora w połączeniu z oczekiwaną kontynuacją zysków oraz rekordowymi wypłatami z zysku w formie dywidend i wykupu akcji przyczyniła się do wzrostu kursów akcji banków i wywindowała wskaźniki ceny do wartości księgowej do najwyższych poziomów od czasu światowego kryzysu finansowego, stopniowo zmniejszając dystans do porównywalnych banków amerykańskich.

Łączny wskaźnik kredytów zagrożonych (NPL) znaczących instytucji pozostawał w roku 2025 na poziomie zbliżonym do najniższego w historii. Jednocześnie nieco wzrosło ryzyko kredytowe w portfelach kredytowych banków w przypadku kredytów dla małych i średnich przedsiębiorstw oraz kredytów konsumpcyjnych. Dodatkowo niekorzystne warunki makrofinansowe w połączeniu z opóźnionym wpływem wcześniejszych podwyżek stóp procentowych i narastającymi napięciami w handlu spowodowały zmianę prognozy ryzyka kredytowego na negatywną w odniesieniu do ekspozycji zarówno wobec przedsiębiorstw jak i gospodarstw domowych. Banki, których ekspozycje skoncentrowane są w sektorach zależnych od handlu z państwami spoza Unii Europejskiej lub z regionami bardziej dotkniętymi przez konflikty handlowe, mogą doświadczyć zwiększonej presji na jakość aktywów w przypadku dalszej fragmentacji handlu lub dalszego pogorszenia warunków ekonomicznych. W takim scenariuszu na wynikach banków może zaważyć konieczność tworzenia większych rezerw, mimo że ich bufory kapitałowe zapewniają wystarczającą ochronę przed stratami.

W roku 2025 strefa euro i światowe rynki finansowe doświadczyły okresów podwyższonej zmienności, szczególnie po ogłoszeniu przez Stany Zjednoczone na początku kwietnia nowych stawek celnych, co wywołało gwałtowne korekty wyceny i wyprzedaż aktywów obarczonych większym ryzykiem. Choć rynki w strefie euro funkcjonowały ogólnie w sposób uporządkowany, a zmienność ustąpiła po ogłoszeniu tymczasowego zawieszenia ceł i późniejszym zawarciu umów handlowych, wyceny niektórych kategorii aktywów pozostały podwyższone. Przez to rynki pozostawały narażone na ponowne znaczne i gwałtowne korekty w przypadku pogorszenia się warunków płynnościowych. Jednocześnie obawy o fundamenty fiskalne i wiarygodność instytucjonalną Stanów Zjednoczonych osłabiły status „bezpiecznej przystani”, jakim cieszyły się amerykańskie obligacje skarbowe oraz dolar amerykański, zwiększając ryzyko rozprzestrzenienia się gwałtownych zmian w globalnych przepływach kapitałowych i chaotycznych wahań kursów walutowych na warunki finansowe w strefie euro.

W roku 2025 dalej zwiększała się obecność sektora NBFI na rynku w strefie euro, co sprzyjało pogłębieniu i większemu zróżnicowaniu rynków kapitałowych dla potrzeb finansowania realnej gospodarki. Mimo zwiększonej niepewności co do polityki oraz nawracających epizodów zmienności rynkowej, ogólnie sektor pozostawał odporny. Jednocześnie w kilku segmentach sektora NBFI utrzymywało się niedopasowanie płynności aktywów i pasywów, które było potęgowane przez przypadki występowania wysokiej dźwigni finansowej, szczególnie w niektórych częściach segmentu funduszy inwestycyjnych. Te słabości strukturalne sprawiły, że sektor ten narażony był na niekorzystne zmiany cen, gwałtowny odpływ funduszy i skokowy wzrost wezwań do uzupełnienia depozytu zabezpieczającego czy innych zabezpieczeń, co potencjalnie mogło wywoływać procykliczną wyprzedaż aktywów i zwiększać napięcie na rynku. Istniejące powiązania z bankami strefy euro w dalszym ciągu narażały zarówno sektor NBFI jak i sektor bankowy na ryzyko zarażenia poprzez kanał kredytowy i kanał finansowania.

Ogólnie rzecz biorąc, choć system finansowy strefy euro dowiódł swojej odporności w 2025, ryzyko dla stabilności finansowej utrzymywało się na podwyższonym poziomie. Oprócz presji cyklicznej wywieranej przez słabszy wzrost i napięcia w handlu, na perspektywy ryzyka w dalszym ciągu wpływało kilka czynników strukturalnych. W coraz bardziej złożonym krajobrazie geopolitycznym na bliższy plan wysunęły się słabości w dziedzinie cyberbezpieczeństwa oraz zagrożenia hybrydowe. Szybkie wdrożenie sztucznej inteligencji zapewniło wzrost wydajności, lecz jednocześnie stworzyło nowe kanały przenoszenia się ryzyka operacyjnego i zakłóceń rynku.

Na poziomie globalnym coraz większa fragmentacja regulacyjna i ponowne nawoływania do deregulacji mogą sprzyjać arbitrażowi transgranicznemu i narastaniu podatności poza obszarem objętym regulacjami.

W przyszłości przewiduje się, że na perspektywy wzrostu gospodarczego wpływać będą tendencje demograficzne związane ze starzeniem się społeczeństwa łącznie z trwającą transformacją w kierunku gospodarki niskoemisyjnej. Chociaż transformacja wiąże się z kosztami, stwarza też możliwości gospodarcze, a oba te czynniki mogą łączyć się z istniejącymi cyklicznymi i strukturalnymi podatnościami na zagrożenia w sposób, który może zagrażać stabilności finansowej. W przypadku jednoczesnej materializacji kilku ze wspomnianych ryzyk mogą one wzajemnie się wzmacniać i znacznie zwiększyć napięcia w systemie finansowym.

3.2 Polityka makroostrożnościowa: zachowanie odporności w niepewnym otoczeniu

Zadaniem EBC jest ocena makroostrożnościowych środków kapitałowych, proponowanych bankom przez władze krajowe państw uczestniczących w jednolitym mechanizmie nadzorczym (SSM). Co ważne, w razie potrzeby EBC posiada również uprawnienia do stosowania bardziej rygorystycznych środków kapitałowych. Ścisłe monitorowanie przez EBC nastawienia polityki makroostrożnościowej na poziomie krajowym w 2025 nie wskazało na taką potrzebę, ponieważ kilka krajów już wdrożyło środki makroostrożnościowe, by wzmocnić odporność swoich systemów bankowych na narosłe zagrożenia i ryzyka pogorszenia sytuacji.

Zachowanie odporności systemu finansowego pozostało głównym priorytetem

W lipcu 2025 Rada Prezesów wydała oświadczenie wzywające krajowe organy makroostrożnościowe do utrzymania istniejących wymogów w zakresie buforów kapitałowych w celu zachowania odporności sektora bankowego i zagwarantowania dostępności buforów na wypadek pogorszenia się jego sytuacji lub warunków makrofinansowych. W oświadczeniu przywołano podwyższone ryzyko dla stabilności finansowej wynikające z gwałtownego wzrostu niepewności geopolitycznej. W tym kontekście Rada Prezesów wyraziła swoje pełne poparcie dla tych władz krajowych, które planowały podnieść wymagania w zakresie bufora kapitałowego w celu usunięcia podatności na zagrożenia, podczas gdy warunki panujące w sektorze bankowym ograniczały ryzyko procykliczności. Wezwała także władze krajowe do utrzymania istniejących środków powiązanych z sytuacją kredytobiorcy, by zachować solidne i zrównoważone kryteria udzielania kredytów. W oświadczeniu wskazano, że w przypadkach, gdzie źródła ryzyka systemowego uległy trwałej zmianie i gdy takie działania nie skutkowałyby zmniejszeniem ogólnej odporności sektora bankowego, możliwe jest rozważenie ukierunkowanej zmiany parametrów lub uproszczenia środków makroostrożnościowych. Wreszcie Rada Prezesów zauważyła, że biorąc pod uwagę wysoką niepewność, polityka makroostrożnościowa musi pozostać elastyczna i być dostosowywana do zmieniających się warunków.

W tych okolicznościach w 2025 niektóre władze krajowe kontynuowały zaostrzanie polityki makroostrożnościowej w celu zwiększenia odporności banków. W szczególności dwa uczestniczące państwa ogłosiły podniesienie poziomu antycyklicznego bufora kapitałowego, a kolejne ogłosiło wdrożenie bufora ryzyka systemowego (BRS)^[21]. Do końca roku wszystkie uczestniczące kraje wdrożyły bufor kapitałowy podlegający rozwiązaniu. Niemniej niektóre państwa podjęły decyzję o rozwiązaniu lub zmniejszeniu buforów ryzyka systemowego z powodu niższego ryzyka systemowego w sektorach, w których w przeszłości narosły podatności na zagrożenia^[22]. Ponadto część państw dostosowała poziomy bufora globalnej instytucji o znaczeniu systemowym (G-SII) oraz bufora innej instytucji o znaczeniu systemowym (O-SII) w odniesieniu do pojedynczych instytucji. W przypadku tego drugiego bufora związane było to ze stopniowym wdrażaniem ulepszonej metodologii opartej na dolnych limitach buforów dla potrzeb oceny buforów O-SII począwszy od stycznia 2025^[23]. Wreszcie oprócz środków opartych na kapitale jedno państwo wdrożyło środki związane z sytuacją kredytobiorcy, przez co liczba krajów stosujących takie środki wzrosła do 18^[24].

W roku 2025 EBC przedstawiał swoje poglądy na tematy dotyczące polityki makroostrożnościowej. W majowym wydaniu Financial Stability Review bank wyraził poparcie dla zmiany unijnych ram makroostrożnościowych w celu zwiększenia ich skuteczności, usprawnienia procesów i osiągnięcia spójności pomiędzy państwami^[25]. W tym względzie EBC wskazał, że kluczowe jest zapewnienie użyteczności buforów makroostrożnościowych i możliwości ich rozwiązywania, biorąc pod uwagę wzajemne oddziaływanie pomiędzy ramami ostrożnościowymi i ramami restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. W listopadowym wydaniu Financial Stability Review EBC podkreślił, że polityka makroostrożnościowa powinna w dalszym ciągu mocno koncentrować się na zapewnianiu stabilności finansowej, z korzyścią dla gospodarki, lecz bez uszczerbku dla konkurencyjności sektora bankowego, mierzonej efektywnością dochodową. Pomimo często podnoszonego argumentu, że wyższe wymogi kapitałowe ograniczają podaż kredytu i osłabiają konkurencyjność banków, EBC wskazał, że nowe dowody empiryczne nie są spójne z tym poglądem^[26].

Współpraca z Europejską Radą ds. Ryzyka Systemowego

Europejski Bank Centralny prowadzi sekretariat Europejskiej Rady ds. Ryzyka Systemowego (ERRS) oraz udziela jej wsparcia analitycznego, statystycznego, logistycznego i administracyjnego^[27]. Prezes EBC pełni funkcję przewodniczącego Rady Generalnej ERRS, która raz na kwartał odbywa posiedzenia w celu omówienia bieżących zagrożeń dla stabilności finansowej i możliwych reakcji. Pracownicy EBC są głęboko zaangażowani w przygotowanie tych dyskusji, współprzewodnicząc różnym grupom roboczym, a także przeprowadzając badania i analizy. W szczególności EBC udziela niezbędnego wsparcia dla potrzeb prowadzonej przez ERRS analizy danych, umożliwiając radzie korzystanie z ogromnych zbiorów danych, dotyczących zwłaszcza indywidualnych transakcji na instrumentach pochodnych. Kolejnym obszarem ścisłej współpracy jest opracowywanie scenariuszy szokowych dla testów warunków skrajnych, które przyjmuje ERRS i które muszą być zarówno dotkliwe jak i prawdopodobne. Opracowanie takich scenariuszy wymaga ze strony EBC wkładu opartego na modelu. W 2025 w ścisłej współpracy z właściwymi europejskimi organami nadzoru ERRS uzgodniła scenariusze szokowe dla ogólnounijnych testów warunków skrajnych dla sektora bankowego, dla funduszy emerytalnych i funduszy rynku pieniężnego.

Ponadto pracownicy EBC wnieśli ważny wkład analityczny do kilku raportów ERRS, z których 2 są szczególnie istotne dla zarządzania ryzykiem przez banki: a) opublikowany w maju raport, który rozpatruje implikacje dla stabilności finansowej przedłużenia w roku 2021 prostych, przejrzystych i standardowych kryteriów (STS) sekurytyzacji bilansowych na podstawie zmienionego rozporządzenia UE w sprawie sekurytyzacji^[28]; oraz b) opublikowany w listopadzie raport dotyczący transakcji swap ryzyka kredytowego. Ten raport naświetlił pewne niedoskonałości rynku, które mogą ograniczyć efektywność procesu odkrywania ceny w odniesieniu do spreadów na swapach ryzyka kredytowego, będących powszechnie stosowaną miarą ryzyka kredytowego. Pracownicy EBC i ERRS wspólnie pracowali nad przygotowaniem dwóch raportów tematycznych – jednego dotyczącego ryzyk geoekonomicznych i stabilności finansowej i drugiego, poświęconego powiązaniom pomiędzy bankami a niefinansowymi pośrednikami finansowymi w Unii Europejskiej. Ten drugi raport podkreśla zarówno istotną rolę banków w zarządzaniu płynnością i zapewnianiu dźwigni finansowej niebankowym pośrednikom finansowym, jak i ryzyka dla stabilności finansowej, które może wynikać z tych powiązań.

W kwietniu 2025 EBC przedłożył Radzie Unii Europejskiej nieoficjalny dokument w sprawie emisji stabilnych kryptoaktywów powiązanych z walutami oficjalnymi (ang. stablecoins) przez podmioty z krajów UE i krajów trzecich w modelu transgranicznym, uwypuklający zagrożenia dla stabilności finansowej płynące z zatwierdzenia emisji jednego stablecoina jednocześnie przez jeden podmiot upoważniony na podstawie rozporządzenia w sprawie rynków kryptoaktywów (MiCAR)^[29] i inny podmiot, podlegający jurysdykcji państwa trzeciego. W przypadku kryzysu rezerwy posiadane przez emitenta z UE mogą zostać szybko wyczerpane, jeśli posiadaczom stablecoinów przysługuje gorsza ochrona na podstawie przepisów tego państwa trzeciego. Część raportu na temat ryzyka systemowego wynikającego z kryptoaktywów ERRS została poświęcona dogłębnej analizie ryzyk schematów emisji z wieloma emitentami. Ponadto rada wydała zalecenie w sprawie schematów stabilnych kryptowalut z wieloma emitentami, w tym z państwa trzeciego^[30], wzywające Komisję Europejską do doprecyzowania, że na gruncie rozporządzenia MiCAR wspólne emisje z emitentami z państwa trzeciego są niedozwolone oraz do opracowania odpowiednich zabezpieczeń w celu zapobieżenia powodowaniu ryzyka systemowego przez emisje z wieloma emitentami.

3.3 Działania mikroostrożnościowe podejmowane w celu zapewnienia dobrej kondycji poszczególnych banków

W roku 2025 banki nadzorowane przez EBC wykazały się dużą odpornością w trudnym otoczeniu gospodarczym i geopolitycznym. Ogólnie rzecz biorąc, sektor bankowy strefy euro utrzymał solidną pozycję kapitałową. W trzecim kwartale 2025 łączny współczynnik kapitału podstawowego Tier I wyniósł 16,1%, podczas gdy łączny wskaźnik kredytów zagrożonych istotnych instytucji utrzymywał się na mniej więcej stabilnym poziomie 1,9%, znacznie niższym niż w ciągu ostatniej dekady^[31].

W roku 2025 EBC wraz z właściwymi organami krajowymi uczestniczącymi w jednolitym mechanizmie nadzorczym osiągnął postęp w ramach kilku inicjatyw mających na celu zwiększenie efektywności, skuteczności i koncentracji nadzoru bankowego na ryzyku^[32]. Obejmowały one reformę procesu przeglądu i oceny nadzorczej (SREP), w szczególności szersze przyjęcie i stosowanie podejścia wieloletniego i ram tolerancji ryzyka, co doprowadziło do podjęcia w odpowiednim czasie bardziej przemyślanych decyzji nadzorczych. Równolegle EBC uruchomił projekt pod nazwą „Kolejny poziom nadzoru”, podejmując szereg inicjatyw mających na celu uproszczenie i usprawnienie europejskiego nadzoru bankowego, zmniejszenie nadmiernej złożoności i zapewnienie zachowania przez organy nadzoru zdolności do radzenia sobie z nowymi i pojawiającymi się zagrożeniami. Obszary zainteresowania obejmują podejmowanie decyzji, nadzór nad modelami wewnętrznymi, testy warunków skrajnych, decyzje związane z kapitałem, sprawozdawczość i kontrole na miejscu. Ponadto EBC podjął inicjatywę dotyczącą kultury nadzoru, mającą na celu promowanie wspólnej kultury nadzoru dostosowanej do celów strategicznych oraz wspieranie spójnego i skutecznego wdrażania reform w europejskim nadzorze bankowym. Opracował również ramy oceny skuteczności swoich działań nadzorczych. W perspektywie roku 2026 EBC rozpocznie przegląd swoich wytycznych nadzorczych i innych komunikatów w celu zwiększenia przejrzystości w zakresie oczekiwań i podejść nadzorczych. Dokona także przeglądu zastosowania proporcjonalności w nadzorowaniu mniej istotnych instytucji. Te inicjatywy wypełniły zalecenia Rady Prezesów dla Komisji Europejskiej oparte na propozycjach grupy zadaniowej wysokiego szczebla EBC ds. uproszczeń.

W ciągu roku EBC zwiększył nacisk na operacyjną odporność cyfrową, określając oczekiwania nadzorcze dotyczące wdrażania wymogów określonych w akcie w sprawie operacyjnej odporności cyfrowej (DORA)^[33] w swoim przewodniku po outsourcingu usług w chmurze do dostawców usług w chmurze, który przedstawia również zbiór zaobserwowanych dobrych praktyk w zakresie zarządzania ryzykiem związanym z outsourcingiem usług w chmurze. Ponadto w zmienionym przewodniku po modelach wewnętrznych EBC doprecyzował zasady stosowania technik uczenia maszynowego.

W 2025 EBC przeprowadził ogólnosystemowy test warunków skrajnych, który potwierdził, że sektor bankowy strefy euro pozostaje odporny na poważne, ale prawdopodobne pogorszenie koniunktury gospodarczej^[34]. Pomimo znacznych prognozowanych strat, uszczuplenie kapitału osiągnęło poziom niższy niż w poprzednich testach warunków skrajnych, odzwierciedlając wysoką rentowność i stabilną jakość aktywów. W scenariuszu szokowym łączny współczynnik kapitału podstawowego Tier I (CET1) wyniósłby 12,0%, co potwierdza, że obecne bufory kapitałowe wspierają zdolność banków do przetrzymania niekorzystnych wstrząsów.

Jednym z kluczowych obszarów skupienia priorytetów nadzorczych EBC pozostawało ryzyko geopolityczne, zważywszy na zwiększoną globalną niepewność i wzajemne powiązania pomiędzy różnymi rodzajami ryzyka. W związku z tym EBC nadal podkreślał znaczenie uwzględniania przez banki ryzyka geopolitycznego w ich ogólnych ramach zarządzania ryzykiem oraz rolę utrzymania kompleksowej odporności. Ponadto wysokie miejsce wśród priorytetów nadzorczych zajmował nadzór nad zdolnością banków do odpowiedniego zarządzania ryzykiem związanym z klimatem i środowiskiem naturalnym. W tym zakresie EBC zakończył wieloletni program mający na celu poprawę zdolności banków w zakresie zarządzania ryzykiem i nadal dążył do przyjęcia podejścia opartego na zasadzie „business as usual”, nadzorując ryzyko związane z klimatem i środowiskiem naturalnym w ramach regularnych ocen i procesów nadzorczych.

W ramach trwających działań na rzecz wspierania przejrzystości, w 2025, po konsultacjach publicznych, EBC opublikował wytyczne w sprawie podejścia nadzorczego właściwych organów krajowych do pokrycia ekspozycji nieobsługiwanych utrzymywanych przez mniej istotne nadzorowane podmioty^[35]. Ponadto po kolejnych konsultacjach publicznych EBC zaktualizował swoje zasady dotyczące opcji i swobód uznania przewidzianych w prawie UE, aby zapewnić ich spójne stosowanie przez EBC i właściwe organy krajowe. Będą one wspierać przejrzystość i skuteczność, a także równe warunki działania dla banków podlegających europejskiemu nadzorowi bankowemu.

EBC i Urząd ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy i Finansowaniu Terroryzmu podpisały protokół ustaleń określający ramy ich współpracy.

Więcej informacji można znaleźć na stronie internetowej EBC poświęconej nadzorowi bankowemu oraz w Raporcie rocznym EBC z działalności nadzorczej 2025.

3.4 Wkład EBC w inicjatywy strategiczne europejskiego sektora finansowego

W roku 2025 osiągnięto istotny postęp w doskonaleniu ram regulacyjnych i ram nadzoru dla sektora finansowego. Weszła w życie większość reform Bazylea III, a wdrażanie pozostałych elementów przebiega zgodnie z planem. EBC wsparł kluczowe inicjatywy ustawodawcze, w tym dostosowanie wymogów ostrożnościowych i przyczynił się do opracowania ram regulacyjnych dotyczących kryptoaktywów. Przekazał też współustawodawcom swój wkład merytoryczny do dyskusji na temat polityki w sprawie przeglądu ram zarządzania kryzysowego i systemu gwarantowania depozytów. Porozumienie osiągnięte przez Parlament Europejski i Radę Unii Europejskiej w sprawie tego przeglądu stanowiło ważny krok na drodze do ukończenia unii bankowej i wzmocnienia unijnych ram restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków. EBC nadal wnosił wkład do dyskusji dotyczących polityki w zakresie sektora niebankowego pośrednictwa finansowego (NBFI) oraz unii oszczędności i inwestycji, zwłaszcza w odniesieniu do inicjatyw ustawodawczych mających na celu zmniejszenie fragmentacji rynków finansowych UE, które będą kontynuowane w 2026. W grudniu 2025 Rada Prezesów przedstawiła Komisji Europejskiej i współustawodawcom rekomendacje dotyczące uproszczenia ostrożnościowych ram regulacyjnych, nadzoru i sprawozdawczości dla banków (zob. ramka 3).

Zmiany w zakresie ram regulacyjnych dla banków

W 2025 weszło w życie zmienione rozporządzenie w sprawie wymogów kapitałowych (CRR)^[36] i zmieniona dyrektywa w sprawie wymogów kapitałowych (CRD)^[37], co oznaczało wdrożenie ostatecznych reform pakietu Bazylea III w UE, które mają na celu zwiększenie odporności systemu bankowego UE na różne ryzyka. W ciągu roku EBC wspierał i nadal wspiera Europejski Urząd Nadzoru Bankowego w opracowywaniu wielu regulacyjnych lub wykonawczych standardów technicznych związanych z CRR/CRD. Wdrożenie w UE ustalonych w pakiecie Bazylea zasad dotyczących ryzyka rynkowego, znanych jako gruntowny przegląd portfela handlowego (FRTB), zostało odroczone ze względu na obawy dotyczące równych szans wynikające z opóźnień we wdrażaniu pakietu Bazylea III przez niektóre największe jurysdykcje na świecie. W listopadzie 2025 Komisja Europejska rozpoczęła ukierunkowane konsultacje w sprawie FRTB, koncentrując się na wariantach polityki, które mają zostać przyjęte w drodze aktu delegowanego proponującego konkretne zmiany w celu złagodzenia skutków kapitałowych dla banków w UE^[38]. EBC opublikował swoją odpowiedź na ukierunkowane konsultacje 15 stycznia 2026^[39].

31 marca 2025 Komisja Europejska zaproponowała przekształcenie przejściowego ostrożnościowego podejścia do krótkoterminowych transakcji finansowanych z użyciem papierów wartościowych i transakcji niezabezpieczonych zawieranych z kontrahentami finansowymi w ramach wskaźnika stabilnego finansowania netto w podejście stałe. Po zakończeniu okresu przejściowego, które miało nastąpić w czerwcu 2025, w przypadku braku zmian legislacyjnych podejście to zostałoby dostosowane do podejścia określonego w standardzie bazylejskim dotyczącym wskaźnika stabilnego finansowania netto^[40]. EBC przedstawił swoją opinię na temat wniosku 2 maja, a współustawodawcy przyjęli wniosek Komisji w czerwcu^[41],[42].

Wzmocnienie ram polityki w zakresie NBFI

W roku 2025 EBC nadal podkreślał znaczenie eliminowania słabości strukturalnych w sektorze niebankowego pośrednictwa finansowego (NBFI) i wzmocnienia właściwych ram polityki z perspektywy makroostrożnościowej. Przyczynił się do dyskusji na temat ulepszenia zestawu narzędzi makroostrożnościowych dla sektora zarządzania aktywami i poprawy koordynacji polityki w państwach członkowskich UE, podkreślając jednocześnie potrzebę pełnego i szybkiego wdrożenia międzynarodowych zaleceń mających na celu przeciwdziałanie ryzyku płynności w funduszach otwartych i funduszach rynku pieniężnego^[43].

Równolegle EBC podkreślał potrzebę przeciwdziałania ryzyku związanemu z dźwignią finansową w sektorze NBFI oraz usprawnienia transgranicznej wymiany informacji, przyczyniając się do opracowania międzynarodowych zaleceń dotyczących polityki mającej na celu ograniczenie związanego z tym ryzyka systemowego^[44],[45]. Ponadto aktywnie przyczyniał się do promowania i monitorowania wdrażania regulacji dotyczących działalności w zakresie kryptoaktywów na forach międzynarodowych, m.in. poprzez udział w przeglądzie tematycznym globalnych ram regulacyjnych dotyczących działalności w zakresie kryptoaktywów przeprowadzonym przez Radę Stabilności Finansowej^[46].

Wspieranie postępów w budowie unii oszczędności i inwestycji

Głównym priorytetem EBC w 2025 nadal było przyspieszenie postępów w budowie unii oszczędności i inwestycji. Jest to niezbędny krok w kierunku wzmocnienia konkurencyjności, strategicznej autonomii i stabilności finansowej Europy, przy jednoczesnym wspieraniu skutecznego finansowania gospodarki realnej^[47].

W szczególności EBC przyczynił się do rozwoju unii oszczędności i inwestycji w obszarze infrastruktury rynków finansowych (zob. podrozdział 4.2). Ponadto aktywnie uczestniczył w dyskusjach na temat polityki i zapewniał doradztwo techniczne w zakresie kluczowych inicjatyw ustawodawczych, takich jak proponowany przez Komisję Europejską pakiet legislacyjny dotyczący integracji rynku i nadzoru^[48]. W pakiecie przedstawiono konkretne propozycje usunięcia barier, które powodują rozdrobnienie jednolitego rynku transakcyjnego, posttransakcyjnego i zarządzaniu aktywami, przy jednoczesnym wspieraniu innowacji i wzmocnieniu nadzoru. W czerwcu 2025 EBC wniósł swój wkład do ukierunkowanych konsultacji^[49] prowadzących do sformułowania propozycji. Po ich opublikowaniu, na wniosek współustawodawców, 9 kwietnia 2026 Rada Prezesów przyjęła opinię w zakresie wspomnianego pakietu^[50].

EBC przedstawił również swoją opinię na temat wniosku Komisji Europejskiej dotyczącego przeglądu unijnych ram dla sekurytyzacji, który był pierwszą inicjatywą ustawodawczą Komisji w ramach programu unii oszczędności i inwestycji^[51].

4 Sprawne funkcjonowanie infrastruktury rynkowej i płatności

Eurosystem odgrywa centralną rolę w rozwoju, obsłudze i nadzorowaniu infrastruktury rynkowej i płatności. Obsługuje on usługi TARGET, z których wszystkie odnotowały wzrost natężenia ruchu w 2025. Funkcje usług TARGET, w tym usługi rozrachunku wielowalutowego, nadal ewoluowały. 16 czerwca uruchomiono nową usługę – system zarządzania zabezpieczeniami Eurosystemu (Eurosystem Collateral Management System, ECMS), ujednolicony system, który harmonizuje zarządzanie zabezpieczeniami dla operacji kredytowych Eurosystemu we wszystkich jurysdykcjach strefy euro. Eurosystem nadal wspierał bezpieczeństwo i efektywność europejskiej infrastruktury płatniczej i rynkowej, realizując 3 priorytetowe cele: innowacyjność, integrację i niezależność. Zakończył również fazę przygotowawczą projektu dotyczącego cyfrowego euro, co stanowi kolejny kamień milowy na drodze do ewentualnego wprowadzenia cyfrowego euro. W 2025 Eurosystem kontynuował prace związane z rozwojem innowacyjnego, bezpiecznego i zintegrowanego europejskiego ekosystemu aktywów cyfrowych dla transakcji hurtowych z wykorzystaniem technologii rozproszonego rejestru, uruchamiając projekty Pontes i Appia. W obszarze nadzoru, w wyniku przekształcenia rozporządzenia EBC w sprawie wymogów nadzorczych dla systemów płatniczych o znaczeniu systemowym, zaktualizowano definicję operatora systemu płatniczego o znaczeniu systemowym oraz przepisy dotyczące ładu korporacyjnego, ryzyka cybernetycznego i outsourcingu.

4.1 Usługi TARGET

Usługi systemu TARGET obejmują 3 usługi rozrachunku i usługę zarządzania zabezpieczeniami: T2 – system rozrachunku brutto w czasie rzeczywistym dla transakcji płatności związanych z operacjami polityki pieniężnej, jak również transakcji międzybankowych i transakcji handlowych; TARGET2-Securities (T2S) – jednolita, ogólnoeuropejska wielowalutowa platforma rozrachunku papierów wartościowych; TARGET Instant Payment Settlement (TIPS) – system rozrachunku płatności natychmiastowych, który rozlicza płatności natychmiastowe w pieniądzu banku centralnego w systemie całodobowym oraz system zarządzania zabezpieczeniami Eurosystemu (Eurosystem Collateral Management System, ECMS) – ujednolicony system, który został uruchomiony 16 czerwca 2025 i harmonizuje zarządzanie aktywami wykorzystywanymi jako zabezpieczenie w operacjach kredytowych Eurosystemu we wszystkich jurysdykcjach strefy euro.

Funkcja wielowalutowości usług TARGET umożliwia świadczenie usług rozrachunku w walutach innych niż euro. Była ona wykorzystywana w systemie T2S do rozrachunku transakcji papierami wartościowymi w koronach duńskich od października 2018 oraz w systemie TIPS do rozrachunku płatności natychmiastowych w koronach szwedzkich od lutego 2024. W kwietniu 2025 rozrachunek płatności w koronach duńskich stał się również dostępny w systemach T2 i TIPS. W przyszłości TIPS umożliwi rozrachunek płatności w koronach norweskich i obecnie analizowana jest możliwość dodania kolejnych walut, zarówno do TIPS, jak i T2. W kontekście przystąpienia Bułgarii do strefy euro 1 stycznia 2026 Българската народна банка i tamtejszy sektor finansowy dołączyli do wszystkich usług TARGET, w tym ECMS.

W 2025 ruch płatniczy wzrósł we wszystkich usługach TARGET. T2 rozliczał średnio 431 067 płatności w euro dziennie, co stanowi wzrost o 2,2% w porównaniu z rokiem poprzednim, głównie za sprawą płatności przesyłanych przez banki w imieniu klientów. T2S rozliczał średnio 922 533 transakcji dziennie, co stanowi wzrost o 16,6%, rozłożony na wiele segmentów rynku. Unijne rozporządzenie w sprawie płatności natychmiastowych^[55], zobowiązujące dostawców usług płatniczych w strefie euro do umożliwienia odbierania i wysyłania płatności natychmiastowych odpowiednio do dnia 9 stycznia i 9 października 2025, spowodowało w 2025 znaczny wzrost aktywności w walucie euro w systemie TIPS^[56]. Średnia dzienna liczby transakcji wzrosła z 1 657 421 płatności w grudniu 2024 do 1 883 368 w styczniu 2025 i 3 845 376 w grudniu 2025, czyli zwiększyła się ponad dwukrotnie w ciągu roku.

ECMS został pomyślnie uruchomiony 16 czerwca 2025 i rozpoczął działalność bez zakłóceń, po skoordynowanej migracji obejmującej 20 krajowych banków centralnych i sektorów finansowych^[57]. Stał się czwartą usługą TARGET i jest w pełni zintegrowany z innymi usługami TARGET, w szczególności z T2S i T2. ECMS przetwarzał średnio ponad 5 000 poleceń dziennie, związanych głównie z aktywowaniem i zwalnianiem zabezpieczeń w postaci wierzytelności kredytowych.

W 2025 roku Eurosystem osiągnął znaczne postępy w zakresie rozwoju wszystkich usług TARGET. Wprowadzono szereg ulepszeń operacyjnych i produktowych w celu zwiększenia efektywności T2 dla uczestników i banków centralnych. Ponadto w roku 2025 Eurosystem przyznał pozabankowym dostawcom usług płatniczych dostęp do systemów płatniczych obsługiwanych przez banki centralne, w tym do systemu TARGET. W czerwcu Eurosystem rozpoczął konsultacje publiczne w sprawie ewentualnego wydłużenia godzin pracy systemu T2. Po przeanalizowaniu wszystkich odpowiedzi raport zostanie opublikowany w pierwszej połowie 2026 roku. Wreszcie, postępowały prace przygotowawcze związane z adaptacją T2 niezbędną do celów projektu cyfrowego euro.

W systemie T2S dodano nowe kluczowe funkcje w celu usprawnienia rozrachunków transgranicznych, dalszej poprawy efektywności rozrachunków – zwłaszcza poprzez zoptymalizowane rozrachunki częściowe – oraz wzmocnienia usług automatycznego zarządzania płynnością dla banków płatników. Ponadto kontynuowano prace nad poprawą ogólnej odporności systemu T2S. W ścisłej współpracy z branżą finansową organy zarządzające T2S rozwijały również kluczowe inicjatywy strategiczne. Rozpoczęto identyfikację i ocenę zmian systemowych niezbędnych do wsparcia przejścia na krótszy cykl rozrachunku papierów wartościowych w UE (T+1), a ich wdrożenie zaplanowano przed wprowadzeniem T+1 w październiku 2027.

27 lutego 2025 w usługach TARGET doszło do poważnego incydentu, w wyniku którego systemy T2 i T2S były niedostępne odpowiednio przez około 10 i 8 godzin. W konsekwencji zawieszono przetwarzanie instrukcji rozrachunku papierów wartościowych, płatności, rozrachunków w systemach pomocniczych oraz transferów płynności między usługami TARGET. W następstwie tego incydentu organy zarządzające usługami TARGET określiły 20 działań mających na celu poprawę procedur awaryjnych w przyszłości^[58]. Działania te obejmowały: (a) wymianę wadliwego podzespołu fizycznego, (b) przegląd zarządzania ciągłością działania oraz ciągłością usług IT oraz (c) zgromadzenie szczegółowych opinii rynkowych na temat skuteczności opóźniania godzin granicznych po długotrwałej awarii. Osiągnięto znaczny postęp w zakresie wymienionych działań, a większość z nich została wdrożona do czwartego kwartału 2025^[59]. Inne incydenty, które również wpłynęły na dostępność usług TARGET, choć w mniejszym stopniu (w szczególności w marcu, maju i listopadzie 2025), zostały także opanowane przez Eurosystem, a ich przebieg nadzorowano z należytą starannością. Ze zdarzeń wyciągnięto wnioski na przyszłość.

4.2 Kształtowanie przyszłej europejskiej infrastruktury płatniczej i rynkowej

Działania Eurosystemu mające na celu kształtowanie przyszłości europejskiej infrastruktury płatniczej i rynkowej opierają się na trzech podstawowych założeniach: innowacyjności, integracji i niezależności. Eurosystem wykorzystuje innowacyjne technologie w celu dalszej cyfryzacji płatności detalicznych i hurtowych oraz rynków papierów wartościowych, a także wspiera głębszą integrację i konkurencję poprzez harmonizację i standaryzację, na przykład w obszarze obsługi potransakcyjnej. W połączeniu z wdrożeniem rozwiązań paneuropejskich wysiłki te będą miały kluczowe znaczenie dla zwiększenia efektywności transakcji oraz wzmocnienia strategicznej autonomii i odporności Europy. Wzmocnią one suwerenność monetarną i podniosą międzynarodowej rolę waluty euro.

Zachowanie suwerenności monetarnej Europy poprzez cyfrowe euro

W 2025 Eurosystem podjął ważne kroki w celu przyspieszenia prac związanych z wprowadzeniem cyfrowego euro, aby zapewnić obywatelom dostęp do pieniędzy publicznych w erze cyfrowej. Cyfrowe euro byłoby cyfrową formą gotówki, która uzupełniałaby banknoty i monety, a także inne cyfrowe środki płatnicze. Byłaby to prosta i powszechnie akceptowana metoda płatności w całej strefie euro, bezpłatna w podstawowych zastosowaniach, zapewniająca wysokie standardy prywatności, bezpieczeństwa i dostępności. W październiku 2025 Rada Prezesów podjęła decyzję o przejściu do kolejnej fazy projektu. Bardziej szczegółowe informacje dotyczące projektu można znaleźć w ramce 4.

Wspieranie bezpiecznego i zintegrowanego europejskiego ekosystemu aktywów cyfrowych

Korzystając z sukcesu prac badawczych Eurosystemu nad technologią rozproszonego rejestru (DLT), Rada Prezesów zatwierdziła w 2025 plan strategiczny mający na celu przyspieszenie rozwoju europejskiego ekosystemu aktywów cyfrowych wykorzystującego potencjał DLT. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć w ramce 5.

Usprawnienie płatności transgranicznych poprzez połączenie systemów szybkich płatności

W odniesieniu do płatności międzynarodowych, kluczowym celem strategii płatności detalicznych Eurosystemu jest usprawnienie transakcji transgranicznych dla przedsiębiorstw i konsumentów w Europie oraz wzmocnienie międzynarodowej roli waluty euro. Eurosystem bada sposoby wykorzystania systemu TIPS do wspierania realizacji celów określonych w planie działania G20 w zakresie płatności transgranicznych.

W czerwcu 2025 w systemie TIPS wdrożono usługę rozrachunku międzywalutowego opartą na schemacie natychmiastowych poleceń przelewu (OCT Inst), One-Leg Out (OLO) Europejskiej Rady ds. Płatności, która pozwala na umożliwienie inicjowania transakcji między dowolną parą walut, o ile przynajmniej jedna z walut transakcji jest walutą obsługiwaną w systemie TIPS.

Na poziomie globalnym Eurosystem analizuje możliwość powiązania TIPS z innymi systemami szybkich płatności w celu dalszej poprawy interoperacyjności, obniżenia kosztów oraz zwiększenia szybkości i przejrzystości płatności transgranicznych. We wrześniu 2025 Rada Prezesów podjęła decyzję o zbadaniu możliwości ustanowienia potencjalnego połączenia między TIPS i systemem Swiss Interbank Clearing Instant Payments (SIC IP). W listopadzie 2025 Rada Prezesów podjęła decyzję o kontynuowaniu prac związanych z połączeniem TIPS z indyjskim Unified Payments Interface i Nexus Global Payments.

Integracja europejskiej infrastruktury rynku papierów wartościowych i zabezpieczeń

Stosowanie wspólnego standardu przesyłania wiadomości dla zabezpieczeń jest wymagane przez jednolity zbiór zasad zarządzania zabezpieczeniami dla Europy (SCoRE) i ma kluczowe znaczenie dla poprawy automatyzacji działań korporacyjnych i trójstronnego przetwarzania zarządzania zabezpieczeniami. W grudniu 2025 Grupa Doradcza Eurosystemu ds. Infrastruktur Rynku Papierów Wartościowych i Zabezpieczeń (AMI-SeCo) określiła w swojej Strategii Migracji ISO 20022 plan przejścia na ISO 20022 dla całego rynku. AMI-SeCo opublikowała również kompleksowy raport na temat pozostałych barier dla integracji post-transakcyjnej w Europie. W raporcie dotyczącym zgodności ze standardami w zakresie zdarzeń korporacyjnych z 2025 oraz w raporcie SCoREBOARD za drugie półrocze 2025 podkreślono ograniczone postępy i opóźnienia dotyczące zgodności ze standardami AMI-SeCo. Dlatego też Eurosystem zbiera opinie zainteresowanych stron na temat poczynionych przez nie konkretnych kroków mających doprowadzić do osiągnięcia pełnej zgodności ze standardami ScoRe i harmonogramu osiągnięcia tego celu. AMI-SeCo wspiera planowane przez UE przejście na krótszy cykl rozrachunku (T+1) w niektórych obszarach przetwarzania zdarzeń korporacyjnych.

Ogólnie rzecz biorąc, EBC wraz z Europejskim Urzędem Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA) oraz Komisją Europejską wspiera przejście UE na system T+1 (zobacz również podrozdział 4.1) poprzez udział w specjalnej strukturze zarządzania UE T+1.

4.3 Nadzór i rola banku centralnego emitującego euro

Bezpieczne i efektywne funkcjonowanie infrastruktur rynków finansowych oraz płatności w strefie euro, to stałe priorytety Eurosystemu w zakresie pełnionych funkcji nadzorczych. Ponadto, jako bank centralny emitujący euro, Eurosystem uczestniczy w porozumieniach o współpracy z innymi podmiotami sprawującymi nadzór systemowy lub właściwymi organami w odniesieniu do infrastruktur rynku finansowego z dużą skalą działalności w walucie euro.

W ramach kompleksowej oceny usług TARGET, zakończonej w 2025, stwierdzono, że usługi te są w dużej mierze zgodne z obowiązującymi wymogami w zakresie nadzoru systemowego. Wydano zalecenia dotyczące w szczególności nadzoru nad zarządzaniem ryzykiem oraz włączenia procesów cyberbezpieczeństwa do zarządzania ryzykiem operacyjnym. Stwierdzone nieprawidłowości nie zostały uznane za stwarzające poważne ryzyko. Przeanalizowano incydenty mające wpływ na usługi TARGET w 2025 roku, przede wszystkim poważny incydent z lutego oraz kolejne incydenty z marca, maja i listopada. W wyniku przeglądu sformułowano zalecenia dotyczące procesów zarządzania znaczącymi incydentami i ciągłością działania.

Eurosystem przeprowadził również szereg ocen innych systemów płatniczych o znaczeniu systemowym, tj. EURO1 i STEP2-T EBA CLEARING oraz Mastercard Clearing Management System, koncentrując się na odporności operacyjnej i istotnych zmianach. W 2025 wprowadzono zmiany w statusie niektórych systemów płatniczych w wyniku corocznej klasyfikacji systemów płatniczych do celów nadzoru^[63]. Ponadto Eurosystem ostatecznie przeformułował rozporządzenie EBC w sprawie wymogów nadzorczych w odniesieniu do systemów płatności o znaczeniu systemowym (rozporządzenie EBC w sprawie SIPS)^[64], zmieniając różne elementy, w tym definicję operatora SIPS, tak aby obejmowała ona również oddziały podmiotów prawnych spoza strefy euro zlokalizowane w strefie euro. Ponadto przeformułowane rozporządzenie zawiera zapisy odnoszące się do ryzyka cybernetycznego i outsourcingu, uwzględniające zmiany technologiczne i regulacyjne w Unii Europejskiej, w tym rozporządzenie w sprawie operacyjnej odporności cyfrowej (DORA)^[65].

Zgodnie z ramami nadzoru nad elektronicznymi instrumentami płatniczymi, schematami i uzgodnieniami płatniczymi (ramy PISA) Eurosystem zakończył kompleksową ocenę wybranych schematów płatniczych. Ponadto podjął działania w ramach swoich nowych obowiązków wynikających z rozporządzenia w sprawie rynków aktywów kryptograficznych (MiCAR)^[66] oraz, we współpracy z Europejskim Urzędem Nadzoru Bankowego, sfinalizował wspólny raport z 2025 roku w sprawie oszustw płatniczych.

W obszarze odporności cybernetycznej Eurosystem przeprowadził okresowe badanie w celu oceny odporności nadzorowanych podmiotów^[67]. Koordynował również prace Europejskiej Rady ds. Odporności Cybernetycznej na Rzecz Ogólnoeuropejskich Infrastruktur Finansowych, której główne obszary zainteresowania w 2025 obejmowały koordynację działań kryzysowych, a także zarządzanie ryzykiem podmiotów zewnętrznych.

Jako bank centralny emitujący euro, Eurosystem uczestniczył w pracach kolegiów ds. nadzoru i restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji kontrahentów centralnych (CCP) w UE i prowadził bieżący nadzór nad CCP o znaczeniu systemowym z państw trzecich. Zakończył również swój przegląd Instrumentu kredytowego CCP dostępnego dla kwalifikujących się CCP ze strefy euro, zgodnie z wytycznymi TARGET^[68]. W 2025 EBC monitorował zmiany w obszarze rozliczeń w UE oraz przeprowadził dogłębną analizę struktury i funkcjonowania puli płynności dla instrumentów pochodnych na stopę procentową denominowanych w euro. Uczestniczył również w pracach nowo utworzonego Wspólnego Mechanizmu Monitorowania.

W obszarze rozrachunku papierów wartościowych Eurosystem nadal wypełniał swoją rolę jako właściwy organ na mocy rozporządzenia w sprawie centralnych depozytów papierów wartościowych (CSDR)^[69], przedstawiając uzasadnione opinie na temat regularnych przeglądów i ocen, a także przedłużania zezwoleń dla niektórych centralnych depozytów papierów wartościowych. Ponadto Eurosystem wydał niewiążące opinie na temat szeregu wniosków złożonych na podstawie rozporządzenia w sprawie pilotażowego systemu DLT^[70].

Wreszcie, EBC zaangażował się w wiele działań politycznych i regulacyjnych na szczeblu unijnym i międzynarodowym, w tym w opracowanie regulacyjnych standardów technicznych związanych z niedawno przyjętymi lub zaktualizowanymi przepisami UE mającymi zastosowanie do infrastruktur rynków finansowych.

5 Operacje rynkowe i usługi finansowe na rzecz innych instytucji

Linie swap i repo Eurosystemu z bankami centralnymi spoza strefy euro są instrumentami polityki pieniężnej, które wykorzystuje się jako narzędzia stabilizujące w czasach napięć na światowych rynkach finansowych. W roku 2025 linie płynnościowe w euro znów zapewniły zabezpieczenie dla finansowania rynkowego. Ponadto EBC nadal regularnie oferował uprawnionym kontrahentom ze strefy euro operacje dolarowe, oparte na stałej sieci linii swap w największych bankach centralnych, obejmującej EBC wraz z Systemem Rezerwy Federalnej oraz banki centralne: Kanady, Wielkiej Brytanii, Japonii i Szwajcarii. W roku 2025 EBC nie interweniował na rynku walutowym. EBC pozostawał nadal odpowiedzialny za zarządzanie różnymi operacjami finansowymi w imieniu UE i dalej koordynował usługi świadczone w ramach Eurosystemu w zakresie zarządzania rezerwami.

5.1 Zmiany w operacjach rynkowych

Linie płynnościowe w euro i w walutach obcych

Linie swap i repo Eurosystemu są instrumentami polityki pieniężnej, które pomagają zapobiegać niekorzystnemu wpływowi wywieranemu przez napięcia na międzynarodowych rynkach finansowania na efektywność transmisji polityki pieniężnej strefy euro. Tabela 5.1 przedstawia linie płynnościowe funkcjonujące według stanu na dzień 31 grudnia 2025. Wykorzystanie linii płynnościowych w euro w roku 2025 wciąż było bardzo ograniczone.

W zakresie linii płynnościowych w walutach obcych w roku 2025 EBC nadal zapewniał płynność w dolarach amerykańskich w cyklu tygodniowym z siedmiodniowym terminem zapadalności, w koordynacji z Systemem Rezerwy Federalnej oraz bankami centralnymi: Kanady, Wielkiej Brytanii, Japonii i Szwajcarii (sieć linii swap). Korzystanie z finansowania przez kontrahentów ze strefy euro pozostawało w ciągu roku bardzo ograniczone.

Sprawozdawczość w zakresie interwencji walutowych

W roku 2025 EBC nie interweniował na rynku walutowym. Od wprowadzenia euro EBC interweniował na rynku walutowym dwukrotnie – w latach 2000 i 2011. Dane dotyczące interwencji walutowych są publikowane z częstotliwością kwartalną, z opóźnieniem jednego kwartału, na stronie internetowej EBC i w Portalu Danych EBC. Zostały one zebrane w tabeli 5.2. W przypadku, gdy w danym kwartale nie wystąpiła interwencja walutowa, jest to wyraźnie zaznaczone.

Ramy sprawozdawczości obejmują interwencje walutowe przeprowadzane przez EBC jednostronnie i w koordynacji z innymi międzynarodowymi organami, jak również interwencje „na krańcach pasma” w ramach europejskiego mechanizmu kursowego (ERM II).

5.2 Zarządzanie operacjami zaciągania i udzielania pożyczek przez UE

EBC działa jako agent skarbowy Komisji Europejskiej w sprawach zarządzania operacjami zaciągania i udzielania pożyczek przez UE. W roku 2025 odpowiadał za zarządzanie kontami i przetwarzanie płatności związanych z następującymi programami UE:

• Instrument średnioterminowej pomocy finansowej (MTFA);
• Europejski mechanizm stabilizacji finansowej (EFSM);
• Europejski instrument tymczasowego wsparcia w celu zmniejszenia zagrożeń związanych z bezrobociem w sytuacji nadzwyczajnej (SURE);
• Program Next Generation EU (NGEU);
• Mechanizm współpracy pożyczkowej dla Ukrainy (ULCM);
• Instrument na rzecz Ukrainy;
• Pomoc makrofinansowa (MFA);
• Instrument Wsparcia Reform i Wzrostu Gospodarczego na Bałkanach Zachodnich.

EBC występuje również jako agent płatniczy na rzecz Komisji Europejskiej w związku z jej usługą emisyjną w imieniu UE.

W roku 2025 EBC przetwarzał różne wypłaty i płatności związane z powyższymi programami.

Odpowiadał również za przetwarzanie wszystkich płatności związanych z umową pożyczki dla Grecji.

Na dzień 31 grudnia łączne nominalne kwoty zadłużenia wynosiły 37,1 mld EUR z tytułu EFSM, 90,4 mld EUR z tytułu SURE i 26,3 mld EUR z tytułu umowy pożyczki dla Grecji. Na ten dzień nie występowało zadłużenie z tytułu MTFA.

5.3 Usługi Eurosystemu w zakresie zarządzania rezerwami

W roku 2025 Eurosystem w dalszym ciągu świadczył kompleksowe usługi finansowe w ramach programu zarządzania aktywami rezerwowymi (ERMS, Eurosystem reserve management services) wprowadzonego w 2005 w celu zarządzania aktywami rezerwowymi klientów denominowanymi w euro. Kilka krajowych banków centralnych Eurosystemu świadczyło te usługi na rzecz banków centralnych, władz monetarnych i agencji rządowych spoza strefy euro oraz organizacji międzynarodowych, na jednolitych warunkach zgodnych ze standardami rynkowymi. EBC nadal pełnił rolę koordynatora ram prawnych, monitorował sprawność realizacji usług, przyczyniał się do poprawy ram prawnych oraz przygotowywał odpowiednie sprawozdania dla organów decyzyjnych EBC.

Liczba rachunków klientów obsługiwanych w ramach ERMS na koniec roku 2025 wyniosła 285, w porównaniu z 287 na koniec roku 2024. W czwartym kwartale 2025 średnie zagregowane zasoby ogółem (obejmujące aktywa pieniężne i papiery wartościowe) zarządzane w ramach ERMS zwiększyły się o ok. 8% w stosunku do wartości z czwartego kwartału 2024.

6 Dostosowanie gotówkowego euro do wymagań przyszłości

W 2025 ponownie wzrósł wolumen banknotów w obiegu. Proces zmiany wzorów banknotów euro postępował z uwzględnieniem zobowiązania Eurosystemu do zapewnienia dostępności gotówki i jej akceptowalności jako środka płatniczego, przy jednoczesnym zagwarantowaniu, że jest ona instrumentem w najwyższym możliwym stopniu zgodnym z zasadami zrównoważonego rozwoju i przyjaznym dla środowiska. Proces ten zwiększy bezpieczeństwo banknotów euro i stworzy okazję, aby stały się one bliższe wszystkim Europejczykom.

6.1 Obieg gotówki i jej obsługa

W 2025 nadal rósł wolumen banknotów euro w obiegu osiągając na koniec roku nowy najwyższy poziom wynoszący 31,3 mld sztuk banknotów, których łączna wartość nominalna wyniosła 1 619,5 mld EUR. Po stabilizacji w okresie wzrostu stóp procentowych, nastąpił ponowny nieznaczny nominalny wzrost obiegu banknotów euro, który był wyższy o 2,5% pod względem liczby i 2,0% pod względem wartości w ujęciu rocznym.

Wykres 6.1

Liczba i wartość banknotów euro w obiegu

(skala po lewej stronie: mld EUR; skala po prawej stronie: miliardy sztuk)

W latach 2015-2025 wartość gotówki w obiegu stale przekraczała 10% PKB strefy euro, co potwierdza znaczenie gotówki jako środka płatniczego i jako składnika płynnych aktywów, utrzymywanego w celach zawierania transakcji i z powodów ostrożności. Wzrost obiegu banknotów wynikał również z wykorzystania euro w transakcjach międzynarodowych.

W roku 2025 instytucje kredytowe zwróciły krajowym bankom centralnym (KBC) strefy euro 24,5 mld banknotów, co stanowi niewielki spadek rzędu 0,9 mld banknotów w porównaniu z rokiem 2024. Wartość banknotów odprowadzonych do KBC w 2025 wyniosła 833 mld EUR, co oznacza spadek w porównaniu z 856 mld EUR w roku 2024. Spadek ten częściowo wynikał z wyższych wolumenów banknotów wprowadzonych ponownie do obrotu dla klientów przez instytucje kredytowe zamiast odprowadzenia ich do KBC.

W 2025 obieg monet euro wyemitowanych przez państwa członkowskie strefy euro wzrósł w ujęciu rocznym o 1,8% pod względem liczby, i o 2,6% pod względem wartości, czyli o 2,7 mld monet o wartości nominalnej 890 mln EUR.

6.2 Rozszerzenie ram prawnych dotyczących gotówki

Wzrost obiegu banknotów euro potwierdza ciągłą potrzebę strategii zorientowanych na przyszłość, które zapewnią akceptację gotówki i zabezpieczą dobry dostęp do usług gotówkowych oraz zagwarantują bezpieczeństwo banknotów i ich zgodność z zasadami zrównoważonego rozwoju. Rosnące w całej strefie euro obawy o akceptację gotówki i dostęp do usług gotówkowych podkreślają pilną potrzebę kompleksowych ram unijnych zawierających jasne i wiążące zasady określające status banknotów i monet euro jako prawnego środka płatniczego. Takie ramy wzmocnią społeczne zaufanie do gotówki i doprecyzują odpowiedzialność państw członkowskich w zakresie zapewnienia efektywnego dostępu do usług gotówkowych oraz ich większej odporności. EBC z zadowoleniem przyjął znaczne postępy osiągnięte przez ustawodawców unijnych, w tym uzgodnienia z Radą Unii Europejskiej z grudnia 2025 w sprawie ogólnego podejścia, i wyraża gotowość zapewnienia wsparcia technicznego dla finalizacji rozporządzenia w sprawie statusu banknotów i monet euro jako prawnego środka płatniczego^[71] jako części Pakietu Jednej Waluty. Niezależnie od ogólnego wzrostu cyfrowych płatności detalicznych w strefie euro, analizy awarii zasilania elektrycznego pokazały, że gotówka pozostaje godnym zaufania zabezpieczeniem na wypadek zakłóceń w systemie płatniczym, które mogą wystąpić niespodziewanie i mieć wpływ na transakcje na szeroką skalę^[72]. Gotówka podnosi odporność systemową zarówno działając (oprócz jej powszechnego stosowania w życiu codziennym) jako „koło zapasowe” systemu płatniczego w okresie zakłóceń oraz umacniając konkurencję na rynku płatności. Ma ona również duże znaczenie dla inkluzywności finansowej, ponieważ wielu obywateli, zwłaszcza z grup najbardziej zagrożonych, polega na gotówce dokonując codziennych płatności.

6.3 Fałszowanie banknotów euro i opracowanie nowych banknotów euro

W 2025 z obiegu wycofano około 444 000 fałszywych banknotów euro, co stanowi spadek o 20% w porównaniu z rokiem poprzednim. Najczęściej fałszowane były nadal banknoty o nominałach 20 EUR i 50 EUR, stanowiące 80% ogółu fałszerstw.

W roku 2025 wykryto 14 fałszywych banknotów na milion autentycznych banknotów w obiegu, co jest jednym z najniższych poziomów odnotowanych od momentu wprowadzenia euro (wykres 6.2). Prawdopodobieństwo natrafienia na fałszywy banknot jest więc niewielkie.

Większość falsyfikatów jest niskiej jakości, bez imitacji zabezpieczeń lub z miernymi ich podróbkami. Autentyczność banknotów można sprawdzić przy pomocy prostej metody „sprawdź dotykiem, pod światło i pod kątem” opisanej na stronie internetowej poświęconej zabezpieczeniom banknotów i na stronach internetowych krajowych banków centralnych strefy euro.

Wykres 6.2

Liczba wykrytych rocznie falsyfikatów na milion autentycznych banknotów euro w obiegu

Postępy w procesie zmiany wzorów banknotów euro

W roku 2025 EBC kontynuował prace nad zmianą wzorów banknotów euro. Proces ten ma na celu, aby nowe banknoty euro lepiej odzwierciedlały jedność, tożsamość i wartości Europy oraz aby były bezpieczniejsze, bardziej przyjazne dla środowiska i sprawiały, by wszyscy Europejczycy czuli się z nimi związani. Proces ten, zapoczątkowany w grudniu 2021, podkreśla zobowiązanie EBC do zachowania gotówki jako bezpiecznej i inkluzywnej metody płatniczej.

Zaangażowanie opinii publicznej ma kluczowe znaczenie w procesie zmiany wzorów. W drodze konsultacji i sondaży EBC zebrał pomysły i reakcje z całej Unii Europejskiej. W 2023, w oparciu o wkład społeczny i rekomendacje ekspertów, Rada Prezesów wybrała dwa tematy przewodnie nowych banknotów: „Kultura europejska”, aby uczcić wspólne przestrzenie kulturowe i powszechnie znane osobowości Europy; oraz „Rzeki i ptaki”, aby pokazać wielką różnorodność przyrody Europy. Na początku roku 2025 Rada wybrała motywy mające ilustrować każdy z tematów przewodnich.

15 lipca EBC ogłosił konkurs na projekty nowych banknotów, zapraszając do udziału projektantów i artystów mieszkających w Unii Europejskiej do składania zgłoszeń chęci uczestnictwa w fazie projektowania wzorów. Uczestnicy zostali wyłonieni na podstawie doświadczenia oraz osiągnięć, i obecnie pracują nad swoimi propozycjami wzorów. Komisja konkursowa, w skład której wchodzą niezależni eksperci z każdego kraju członkowskiego strefy euro, wybierze po maksymalnie 5 zwycięskich wzorów dla każdego tematu przewodniego. Społeczeństwo Europy będzie miało możliwość wyrażenia opinii zanim Rada Prezesów dokona wyboru finalnych wzorów, co ma nastąpić pod koniec 2026. Nowe banknoty wejdą do obiegu kilka lat po podjęciu decyzji, po którym nastąpi proces ich produkcji.

7 Statystyka

Europejski Bank Centralny z pomocą krajowych banków centralnych opracowuje, zbiera, zestawia oraz udostępnia różnego rodzaju statystyki oraz dane, które są potrzebne do wspierania zadań Europejskiego Systemu Banków Centralnych (ESBC) i Europejskiej Rady ds. Ryzyka Systemowego. Statystyki te są wykorzystywane również przez instytucje publiczne, organizacje międzynarodowe, uczestników rynków finansowych, media i zwykłych ludzi oraz pomagają EBC w zwiększeniu przejrzystości jego działań.

W 2025 EBC dopracował statystyki strefy euro, aby lepiej wspierać politykę pieniężną, stabilność finansową i inne priorytety UE. Najważniejsze zbiory danych o rynkach pieniężnych, bankach i finansach publicznych zostały rozszerzone, co poprawiło ich zakres, zgodność i przejrzystość, upraszczając jednocześnie sprawozdawczość przez KBC. Dopracowano wskaźniki związane z klimatem w celu przedstawiania bardziej szczegółowych informacji dotyczących zrównoważonego finansowania i różnych rodzajów ryzyka klimatycznego, co umożliwia włączenie kwestii klimatu do analizy na potrzeby prowadzonej polityki. Na poziomie stanowienia prawa EBC zarekomendował ukierunkowane zmiany do rozporządzenia Rady (WE) nr 2533/98 w celu unowocześnienia ram zbierania danych statystycznych, poprawy ich jakości i efektywności oraz aby zredukować do minimum obciążenia sprawozdawcze przy zachowaniu poufności. Równocześnie Wspólny Komitet ds. Sprawozdawczości Banków (JBRC) poczynił znaczne postępy w kierunku zwiększenia efektywności sprawozdawczości banków, publikując swoją pierwszą rekomendację, która dotyczyła wprowadzenia zaktualizowanej klasyfikacji działalności gospodarczej na potrzeby sprawozdawczości.

7.1 Rozwój statystyki strefy euro w celu zaspokojenia zmieniających się potrzeb w zakresie polityki

W styczniu 2025 EBC znacząco rozszerzył statystykę krótkoterminowych europejskich papierów dłużnych (ang. Short-Term European Paper (STEP)), która zapewnia informację na temat rynkowych wolumenów, transakcji i rentowności krótkoterminowych dłużnych papierów wartościowych wyemitowanych w ramach programów, które oznaczono etykietą STEP. Nowe statystyki STEP korzystają nie tylko z danych udostępnianych przez upoważnionych dostawców danych STEP, ale także z innych danych o wysokiej jakości dostępnych w scentralizowanej bazie danych EBC o papierach wartościowych, co zwiększa jakość i zakres danych. Rozszerzone statystyki są publikowane w formie interaktywnych raportów zawierających nowe dane tygodniowe, co ułatwia monitorowanie działalności na rynku pieniężnym przez Eurosystem (na potrzeby operacji polityki pieniężnej), emitentów papierów wartościowych i inwestorów.

W tym samym miesiącu Rada Prezesów przyjęła nowe wytyczne w celu aktualizacji i dalszej harmonizacji obecnych ram statystyki strefy euro w zakresie majątku, dochodów i spożycia gospodarstw domowych^[73]. Ramy te umożliwiają lepsze zrozumienie sytuacji różnych grup gospodarstw domowych i sposobu, w jaki wpływają na nie zmiany ekonomiczne i polityka pieniężna.

Rada Prezesów przyjęła wersję przekształconą wytycznych dotyczących statystyki finansowej sektora instytucji rządowych i samorządowych, które określają sposób zbierania i sprawozdawania danych o dochodach, wydatkach oraz deficytach/nadwyżkach i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych^[74]. Wersja przekształcona wytycznych wprowadza bardziej przejrzyste formularze dla danych sektorowych (na szczeblu centralnym, regionalnym, lokalnym i w zakresie funduszy zabezpieczenia społecznego), dodaje ujednoliconą informację na temat związków finansowych z budżetem UE i określa kiedy krajowe banki centralne mogą opierać się na statystykach przekazywanych już przez Eurostat. To pozwala poprawić spójność i uniknąć niepotrzebnej podwójnej sprawozdawczości.

Aby podnieść solidność i reprezentatywność statystyki rynku pieniężnego w euro, od 2 lipca 2025 w codzienne wyliczenia krótkoterminowej stopy procentowej euro (€STR) włączono dane otrzymane od rozszerzonej populacji sprawozdawczej dla celów statystyki rynku pieniężnego (MMSR). Miało to miejsce po rozszerzeniu 4 lipca 2024 populacji sprawozdawczej MMSR o 24 nowe banki, które zwiększyło rozmiar próby w kilku krajach strefy euro i po raz pierwszy objęło zasięgiem Luksemburg i Portugalię. Wskaźnik referencyjny opiera się obecnie na wyższych wolumenach transakcji i większym zasięgu.

W lipcu 2025 EBC rozpoczął publikację bardziej szczegółowych statystyk na temat pozycji strefy euro w transgranicznych inwestycjach portfelowych w dłużne papiery wartościowe^[75]. Nowe podziały obejmują więcej walut i krajów emitenta, szerszy zestaw sektorów inwestorów i emitentów, różne zakresy terminów zapadalności oraz to, czy dana obligacja jest zielona czy zrównoważona. Grupują one również aktywa i pasywa według prostych klas ryzyka w oparciu o rating kredytowy i dostarczają pewnych wskaźników według wartości zarówno nominalnej jak i rynkowej, co daje lepszy obraz tego, jak kształtowały się ekspozycje na przestrzeni czasu.

W październiku 2025 Rada Prezesów przyjęła wytyczne zmieniające wytyczne w sprawie skonsolidowanych danych bankowych^[76]. Poszerzyły one zakres statystyki o firmy inwestycyjne klasy 1, tak by agregaty statystyczne lepiej odzwierciedlały cały sektor bankowy UE^[77]. Zmiana umożliwia EBC przeprowadzanie scentralizowanej agregacji danych nadzorczych w imieniu krajowych banków centralnych z wykorzystaniem systemów IT EBC, by zwiększyć spójność danych między krajami i efektywność. Ponadto formularze sprawozdawcze zostały dopracowane pod kątem dostarczania bardziej szczegółowych informacji na temat statystyk bankowych.

W listopadzie 2025 EBC jeszcze bardziej udoskonalił wskaźniki statystyczne związane z klimatem. Wskaźniki zrównoważonych dłużnych papierów wartościowych zostały wzbogacone o nowe podziały według waluty, terminu zapadalności i rodzaju oprocentowania. Wskaźniki ryzyka transformacji klimatycznej dają obecnie bardziej szczegółowy obraz profilu emisji dwutlenku węgla i profili sektorowych portfeli kredytów bankowych i papierów wartościowych, co ułatwia ocenę ekspozycji na wysokoemisyjne branże przemysłowe i śledzenie zmian z perspektywy czasu. Wskaźniki fizycznego ryzyka klimatycznego zostały dopracowane w taki sposób, aby obejmowały szerszą gamę zagrożeń, w tym ryzyko związane z temperaturą, opadami atmosferycznymi i deficytem wody, oraz aby powiązały te zagrożenia z lokalizacją geograficzną ekspozycji bazowych.

7.2 Przegląd rozporządzenia Rady (WE) nr 2533/98 – zbieranie informacji statystycznych przez EBC

Rozporządzenie Rady (WE) Nr 2533/98^[78] określa ramy prawne dla zbierania informacji statystycznych od banków i innych podmiotów sprawozdawczych koniecznych dla zadań ESBC. Rozporządzenie zostało przyjęte w roku 1998 i zmienione w latach 2009 i 2015. Ponieważ gospodarka, system finansowy i krajobraz danych wciąż ewoluują, EBC wydał nowe zalecenie zmiany powyższego Rozporządzenia w roku 2025^[79]. Rozporządzenie zmieniające zostało następnie przyjęte przez Radę do Unii Europejskiej 16 grudnia 2025^[80].

Transformacja cyfrowa stwarza nowe wyzwania i szanse nie tylko dla przedsiębiorstw, ale również w świadczeniu usług publicznych. Stworzyła bezprecedensowe środowisko z nowymi potrzebami w zakresie statystyki służącej wykonywaniu zadań ESBC oraz z nowymi możliwościami w zakresie skutecznego gromadzenia danych granularnych. Ponadto niedawne zmiany gospodarcze i finansowe zwiększyły potrzebę częstszego gromadzenia bardziej aktualnych i szczegółowych danych statystycznych, przy zachowaniu minimalnych obciążeń sprawozdawczych.

Z tego powodu ważne było dostosowanie ram legislacyjnych w taki sposób, aby w miarę możliwości sprawozdawczość na potrzeby statystyczne i nadzorcze mogła się odbywać zgodnie z zasadą „wyślij sprawozdanie jeden raz”. Aby uniknąć gromadzenia tych samych danych przez wiele państw członkowskich i organów UE, informacje statystyczne powinny być wzajemnie udostępniane przez członków ESBC oraz pomiędzy ESBC a członkami Europejskiego Systemu Statystycznego i innymi odpowiednimi stronami w ściśle określonych warunkach, niezależnie od tego, który członek ESBC pierwotnie zgromadził dane.

7.3 Usprawnienie przekazywania danych przez banki

Główne postępy w zwiększaniu efektywności raportowania danych przez banki zostały osiągnięte dzięki JBRC, który skupia organy unijne i krajowe oraz sektor bankowy. JBRC osiągnął ważny kamień milowy w czerwcu 2025, publikując pierwsze zalecenie, które dotyczyło wprowadzenia zmienionej statystycznej klasyfikacji działalności gospodarczej (NACE Rev. 2.1). EBC i Europejski Urząd Nadzoru Bankowego zapewnią, że banki będą mogły wprowadzić zmienioną klasyfikację równocześnie w zakresie sprawozdawczości statystycznej, nadzorczej i związanej z restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją.

W 2025 Eurosystem dalej dążył do ograniczenia obciążeń sprawozdawczych banków poprzez konsolidację swoich wymogów w zakresie sprawozdawczości statystycznej za pośrednictwem ram zintegrowanej sprawozdawczości (IReF). Ze względu na rozwój sytuacji geopolitycznej, oraz biorąc pod uwagę długoterminowy charakter projektu IReF, Eurosystem podjął decyzję o sprawdzeniu, czy ten pierwszy krok w stronę pełnej integracji systemu sprawozdawczego może być krokiem w kierunku bardziej niezależnej technologicznie Europy. W tym celu Eurosystem potrzebuje więcej czasu niż zakładano, aby ocenić możliwość wykorzystania do wdrożenia IReF bardziej niezależnych rozwiązań, w tym rozwiązań opartych na klastrze wirtualnych i fizycznych serwerów (ang. cloud hosting).

Słownik zintegrowanej sprawozdawczości banków (BIRD), który stanowi pomost między wymogami w zakresie danych formułowanymi przez odpowiednie organy a językiem i definicjami używanymi przez banki, odgrywał w roku 2025 coraz większą rolę we wspomaganiu bardziej efektywnego raportowania. Służyło temu włączenie do słownika wymogów sprawozdawczości finansowej FINREP, obciążania aktywów i analitycznych zbiorów danych kredytowych AnaCredit. Uruchomiono nowe obszary zadań, których celem jest zintegrowanie dodatkowych ram nadzorczych i wymogów w zakresie danych, co pozwoli na dalsze rozszerzenie BIRD poza dane statystyczne. Jest to szczególnie ważna praca, gdyż potwierdza możliwość połączenia sprawozdawczości statystycznej i nadzorczej na poziomie granularnym, tym samym podnosząc jakość danych przekazywanych przez banki i przyczyniając się do zwiększenia spójności pomiędzy obszarami sprawozdawczości.

8 Działalność badawcza w EBC

W roku 2025 eksperci EBC prowadzili szeroko zakrojone badania naukowe w zakresie ekonomii, polityki pieniężnej, finansów oraz prawa, wnosząc istotny wkład do procesów decyzyjnych, w tym oceny strategii przyjętej na rok 2025. Prace w ramach Sieci badawczej ds. wyzwań dla transmisji polityki pieniężnej w zmieniającym się świecie (ChaMP)^[85], a także analizy oparte na badaniu oczekiwań konsumentów oraz badaniu finansów i konsumpcji gospodarstw domowych w dalszym ciągu dostarczały ogromną ilość dowodów dla potrzeb kreowania polityki pieniężnej.

Wstępna część niniejszego rozdziału zawiera wyrazy uznania dla jakości badań prowadzonych przez EBC, po czym następuje opis pięciu głównych obszarów badawczych oraz wskazań dla decyzji w zakresie polityki pieniężnej, a także postępów w tych obszarach poczynionych w ciągu roku. Pozostała część przedstawia krótki opis prac nad tworzeniem grupy zadaniowej ds. sztucznej inteligencji oraz jej działań i kończy się ramką zatytułowaną „Modelowanie makroekonomiczne w czasach niepewności”.

Celem EBC jest prowadzenie wysokiej jakości badań naukowych w obszarach, które mają zasadnicze znaczenie dla mandatu i działalności banków centralnych. Od grudnia 2024 Research Papers in Economics (RePEc) – powszechnie wykorzystywana baza danych (indeks) dotyczących badań i badaczy ekonomicznych – plasuje EBC na pierwszym miejscu wśród instytucji działających w dziedzinie ekonomii monetarnej. W 2025 drugie i trzecie miejsce zajęły odpowiednio Rada Rezerwy Federalnej i Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW). Jednocześnie w dziedzinie szeroko pojętej makroekonomii EBC zajął drugie miejsce za Wydziałem Ekonomii Uniwersytetu Harvarda, wyprzedzając MFW. W dziedzinie bankowości EBC utrzymał pierwszą lokatę, wyprzedzając Bank Rozrachunków Międzynarodowych i Booth School of Business Uniwersytetu w Chicago. Wśród banków centralnych i podobnych instytucji z całego świata EBC zajął w 2025 drugie miejsce za MFW, lecz przed Radą Rezerwy Federalnej. W skali całej Europy EBC zajął trzecie miejsce we wszystkich dziedzinach i wśród wszystkich instytucji za London School of Economics and Political Science oraz Paris School of Economics.

Projekty badawcze EBC rozpoczęte w 2025 można podzielić na 5 głównych obszarów tematycznych. Przy realizacji projektów we wszystkich obszarach wykorzystywano wkład krajowych banków centralnych oraz opierano się na współpracy zespołów badawczych Europejskiego Systemu Banków Centralnych.

Po pierwsze, badania przeprowadzone w zakresie strategii i transmisji polityki pieniężnej wsparły ocenę strategii EBC przyjętej na rok 2025 i pogłębiły zrozumienie transmisji polityki pieniężnej. Aktualizacje modeli prognostycznych doprowadziły do osłabienia mechanizmu transmisji polityki pieniężnej. Poprawiły one z kolei skuteczność prognozowania oraz zdolności interpretacyjną tych modeli w okresach niekonwencjonalnej polityki pieniężnej i inflacji napędzanej przez ceny energii. Inne prace w obszarze transmisji polityki pieniężnej obejmowały analizę procesu jej zacieśniania, skupu aktywów i interwencji kryzysowych. Wyniki badań pozwalają spojrzeć z nowej perspektywy na wpływ oczekiwań dotyczących płynności na spready rynku pieniężnego, zróżnicowane oddziaływanie polityki pieniężnej na gospodarstwa domowe, firmy i poszczególne sektory gospodarki oraz nieliniową dynamikę inflacji, a także interakcje pomiędzy polityką pieniężną, stabilnością finansową i polityką fiskalną. Wreszcie badania nad realizacją polityki pieniężnej koncentrowały się na zmienności rynku pieniężnego, wycenie transakcji repo oraz zmianach w otoczeniu regulacyjnym. Z kolei w badaniach w dziedzinie komunikacji analizowano zaufanie, zakotwiczenie oczekiwań inflacyjnych i nastawienie opinii publicznej wobec komunikacji banku centralnego i cyfrowego euro. Badania w zakresie komunikacji obejmowały współpracę w ramach sieci badawczej ChaMP.

Drugi obszar tematyczny dotyczył polityki fiskalnej i zarządzania w Unii Gospodarczej i Walutowej. W tym obszarze badano interakcje pomiędzy polityką pieniężną a fiskalną, mnożniki fiskalne i przebieg transformacji ekologicznej. Wyniki badań wykazały, że właściwie skonstruowane zasady fiskalne mogą wspierać politykę pieniężną przy dolnej granicy, że bodziec fiskalny wpływa na kształtowanie się inflacji, a polityka klimatyczna wymusza kompromisy pomiędzy poziomem cen, wielkością produkcji a tempem transformacji ekologicznej.

Po trzecie, w dziedzinie makroekonomii i finansów międzynarodowych badacze z EBC analizowali fragmentację geopolityczną, rozprzestrzenianie się wstrząsów między państwami oraz dominację walutową i międzynarodowy system walutowy. Związane z tym ustalenia wskazują na regionalizację handlu i płatności, nierówne reperkusje polityki pieniężnej Stanów Zjednoczonych w świecie i niezmienną dominację dolara amerykańskiego, obok stopniowych zmian w wykorzystywaniu walut oraz infrastrukturze finansowej. Analizowano również praworządność jako wartość kwestionowaną na poziomie międzynarodowym.

Czwartym obszarem tematycznym badań EBC jest dynamika makroekonomiczna i mikrofundamenty. W 2025 badacze koncentrowali się na analizie przedsiębiorstw, gospodarstw domowych, rynków pracy i cen oraz na metodach badawczych wykorzystujących dane granularne i modele o fundamentach mikroekonomicznych. Prace w tej dziedzinie zwracały uwagę na zróżnicowane reakcje na wstrząsy i politykę pieniężną, rolę oczekiwań, dynamikę inflacji w poszczególnych sektorach i odporność rynku pracy. Prace dotyczyły również rozwoju metod badawczych – w tym postępów dokonanych dzięki wykorzystaniu narzędzi prognostycznych i szacunkowych opartych na sztucznej inteligencji.

Wreszcie w ramach prowadzonych w 2025 badań dotyczących instytucji i rynków finansowych prowadzono wszechstronne analizy interakcji między polityką pieniężną, rynkami finansowymi, inflacją i gospodarką realną. Badano transmisję polityki pieniężnej poprzez ceny ubezpieczenia mieszkań, podaż kredytu i struktury umów kredytowych, podkreślając rolę charakterystyki bilansu banku i niejednorodność rynku. W innych pracach w tym obszarze oceniano skutki skupu aktywów przez banki centralne, interakcje między polityką fiskalną a polityką makroostrożnościową wykazując, że polityka pieniężna ma większy wpływ na oprocentowanie pożyczek i kredytów niż polityka makroostrożnościowa. Ponadto, badacze kontynuowali badania dotyczące odporności banków, reform nadzorczych i niebankowych pośredników finansowych, w tym funduszy wspólnego inwestowania i towarzystw ubezpieczeniowych. I wreszcie badania nad systemem finansowym obejmowały analizy ryzyka finansowego związanego z klimatem – w tym ryzyka związanego w transformacją klimatyczną – oraz skuteczność zobowiązań klimatycznych.

Oczekuje się, że szybkie upowszechnienie się sztucznej inteligencji przekształci gospodarkę. W związku z tym we wrześniu 2025 na okres 2 lat powołano grupę roboczą ds. sztucznej inteligencji, której działania skupiają się na 2 obszarach zadań: AI a realna gospodarka oraz AI a sektor finansowy. Prace prowadzone aktualnie w obszarze realnej gospodarki obejmują badanie wpływu sztucznej inteligencji na produktywność, zapotrzebowanie na siłę roboczą, dynamikę przedsiębiorstw, konkurencyjność i inflację. Obejmują one także kwestie zastosowania uczenia maszynowego i dużych modeli językowych do analizy tekstów, opracowywania prognoz i rozpowszechniania technologii. W obszarze zadań dotyczących sektora finansowego, badacze rozpoczęli prace eksperymentalne polegające na wykorzystaniu AI do analiz rynków papierów wartościowych, działalności bankowej oraz płatności cyfrowych. Wstępne wyniki zdają się odbiegać od wyników modeli standardowych, co ma znaczenie dla stabilności finansowej i oprocentowania kredytów.

Dorobek naukowo-badawczy w EBC utrzymał się na wysokim poziomie. Eksperci EBC opublikowali ogółem 158 artykułów w serii EBC Working Paper Series i 12 artykułów w biuletynie naukowym „Research Bulletin”. Wiele z opracowań roboczych zamieszczono w czasopismach akademickich innych niż publikacje EBC. Równolegle prace koordynowane w ramach programu badań prawnych EBC opublikowano w wiodących czasopismach międzynarodowych, a sam EBC wydał specjalny tom zebranych prac na temat prawnych aspektów budowania autonomii UE.

9 Działania i obowiązki prawne

Niniejszy rozdział przedstawia orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w sprawach związanych z EBC oraz informacje na temat opinii EBC i przypadków nieprzestrzegania obowiązku konsultowania z EBC projektów aktów prawnych z zakresu jego kompetencji. Ponadto omawia on monitorowanie przez EBC przestrzegania zakazu finansowania ze środków banku centralnego i zakazu uprzywilejowanego dostępu.

9.1 Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczące EBC

W lutym 2025 Trybunał odrzucił odwołanie wniesione przeciwko oddaleniu przez Sąd Unii Europejskiej roszczenia o odszkodowanie od EBC po publicznym oświadczeniu prezes EBC na konferencji prasowej (C-11/24 P)^[94]. Trybunał potwierdził, że dla zaistnienia odpowiedzialności pozaumownej EBC na mocy artykułu 340 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) konieczne jest stwierdzenie wystarczająco poważnego naruszenia normy prawnej przewidującej nadanie praw osobom fizycznym. Trybunał stwierdził, że przywołane przepisy prawa dotyczące podziału kompetencji pomiędzy organy EBC oraz celów polityki pieniężnej nie nadają praw osobom fizycznym, dlatego EBC nie odpowiada za odszkodowanie. Trybunał podtrzymał ponadto stwierdzenie Sądu Unii Europejskiej o braku ustalenia powiązania między wygłoszonym publicznym oświadczeniem a domniemanymi stratami finansowymi. Postanowienie to potwierdza więc granice odpowiedzialności EBC za komunikację polityki pieniężnej zgodnie z prawem Unii Europejskiej, przyczyniając się do pewności prawa w wykonywaniu jego mandatu instytucjonalnego.

TSUE potwierdził w lipcu 2025, że EBC prawidłowo zinterpretował i zastosował włoskie prawo wprowadzające w życie dyrektywę w sprawie naprawy oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków^[95], oddając Banca Carige pod zarząd tymczasowy (sprawy połączone C-777/22 P i C-789/22 P). Wyjaśnił, że kiedy EBC stosuje krajowe przepisy transponujące dyrektywę UE wobec banku będącego pod jego bezpośrednim nadzorem – zgodnie z artykułem 4(3) rozporządzenia w sprawie Jednolitego Mechanizmu Nadzorczego (SSM)^[96] – musi interpretować te krajowe przepisy zgodnie z dyrektywą oraz prawem UE jako całością. Odwołania te wniesione przez EBC i Komisję Europejską dotyczyły wcześniejszego wyroku Sądu Unii Europejskiej w sprawie T-502/19, Corneli przeciwko EBC, wniesionej przez udziałowca mniejszościowego podważającego decyzję EBC o wyznaczeniu tymczasowych zarządców w Banca Carige. W kwestii dopuszczalności TSUE podtrzymał stwierdzenie Sądu Unii Europejskiej, że w określonych okolicznościach udziałowcy nadzorowanych podmiotów mogą mieć legitymację do podważania decyzji nadzorczych EBC, szczególnie w przypadku gdy decyzje te mają wpływ na wykonywanie ich uprawnień administracyjnych. TSUE uchylił wyrok Sądu Unii Europejskiej z 2022 i skierował sprawę z powrotem do tego Sądu.

9.2 Opinie EBC i przypadki naruszenia obowiązku zasięgania opinii

Art. 127 ust. 4 i art. 282 ust. 5 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej stawiają wymóg zasięgania opinii EBC w sprawie każdego projektowanego aktu UE lub projektu regulacji krajowych w dziedzinach podlegających jego kompetencji. Wszystkie wydane przez EBC opinie są publikowane na stronie internetowej EUR-Lex.

W 2025 odnotowano 9 oczywistych i ważnych przypadków nieprzestrzegania obowiązku zasięgania opinii EBC na temat projektów aktów prawnych. Dwa przypadki nieprzestrzegania dotyczyły aktów prawnych Unii, zaś 7 przypadków dotyczyło przepisów krajowych. EBC przyjął opinie z inicjatywy własnej w obydwu przypadkach nieprzestrzegania obowiązku zasięgania opinii w sprawie projektów unijnych przepisów prawnych oraz w sześciu z siedmiu przypadków niezasięgania opinii w sprawie projektów krajowych przepisów prawnych.

Pierwszy przypadek UE dotyczył proponowanej przez UE dyrektywy w sprawie dwuletniego odroczenia terminu spełnienia przez państwa członkowskie określonych wymagań dotyczących sprawozdawczości i należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju. Przypadek ten uznaje się za oczywisty i ważny ze względu na jego znaczenie dla realizacji polityki pieniężnej, nadzoru ostrożnościowego nad instytucjami kredytowymi, wkładu w skuteczne prowadzenie przez kompetentne władze polityki dotyczącej stabilności systemu finansowego oraz gromadzenia danych statystycznych.

Drugi przypadek UE dotyczył proponowanej przez UE regulacji w sprawie określonych wymogów sprawozdawczych w dziedzinie usług finansowych i wsparcia inwestycji. Przypadek ten uznaje się za oczywisty i ważny ze względu na potencjalny wpływ tej regulacji na raportowanie i wymianę danych nadzorczych.

Pierwszy krajowy przypadek nieprzestrzegania dotyczy bułgarskiego przepisu, który obejmował działania przeciw finansowaniu terroryzmu, rozprzestrzenianiu broni masowego rażenia i praniu pieniędzy. Przypadek ten uznaje się za oczywisty i ważny, ponieważ dotyczy on przepisu krajowego, który ma implikacje dla wyłącznej kompetencji EBC do udzielania i wycofywania zezwoleń w ramach SSM. Kolejne 3 krajowe przypadki dotyczą chorwackich, greckich i węgierskich przepisów, regulujących między innymi dostęp obywateli do gotówki. Przypadki te uznaje się za oczywiste i ważne, ponieważ odpowiedni i skuteczny dostęp do usług gotówkowych jest niezbędny, aby utrzymać efektywność statusu gotówki jako prawnego środka płatniczego. Piąty krajowy przypadek dotyczy węgierskiego przepisu w sprawie odporności podmiotów krytycznych. Przypadek ten uważa się za oczywisty i ważny, ponieważ obowiązki i uprawnienia nadzorcze ustanowione na podstawie odnośnych przepisów mają wpływ na niezależność banku centralnego Węgier zgodnie z artykułem 130 TFUE. Szósty przypadek krajowy dotyczy węgierskiego przepisu mającego wpływ na bank centralny Węgier. Przypadek ten uważa się za oczywisty i ważny ze względu na jego wpływ na organy decyzyjne banku centralnego Węgier, zakaz finansowania ze środków banku centralnego oraz dozwoloną działalność fundacji utworzonych przez bank centralny Węgier. Siódmy krajowy przypadek dotyczy węgierskiego przepisu, który w kontekście transpozycji zmienionej dyrektywy w sprawie wymogów kapitałowych (CRD)^[97] odnosi się do kadencji zastępcy prezesa oraz określonych wymogów związanych z jego mianowaniem i odwołaniem. Przypadek ten uważa się za oczywisty i ważny ze względu na jego wpływ na organy decyzyjne banku centralnego Węgier oraz jego niezależność.

EBC przyjął 8 opinii na temat projektowanych unijnych aktów prawnych dotyczących: a) krótszego cyklu rozrachunku papierów wartościowych w UE; b) wymogów ostrożnościowych dla instytucji kredytowych dotyczących transakcji finansowania papierów wartościowych zgodnie ze wskaźnikiem stabilnego finansowania netto; c) uproszczenia sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju oraz wymogów dotyczących należytej staranności i systematyki; d) statystyki niefinansowej nieruchomości komercyjnych; e) wprowadzenia euro w Bułgarii; f) programu Perykles V mającego na celu zwalczanie fałszowania euro; g) prostej, przejrzystej sekurytyzacji i powiązanych wymogów kapitałowych oraz h) uproszczenia zasad zarządzania gospodarczego.

Europejski Bank Centralny wydał 37 opinii na temat projektów krajowych aktów prawnych. Opinie w sprawie krajowych aktów prawnych często obejmują więcej niż jeden temat, zależnie od zakresu prawa krajowego, w sprawie którego EBC jest konsultowany^[98]. EBC przyjął:

• 17 opinii na temat krajowych banków centralnych, w tym posiadania rezerw złota, kadencji członków i struktury organów decyzyjnych, zapobiegania konfliktom interesów, zasad podziału zysku, rachunków skarbu państwa, uczestnictwa w SSM, obowiązków w czasie kryzysu cywilnego, stosowania wymogów cyberbezpieczeństwa i odporności, finansowania udziałów państwa członkowskiego w kwotach Międzynarodowego Funduszu Walutowego, oraz fundacji i emerytur/rent;
• 8 opinii na temat gotówki, w tym dostępu do usług gotówkowych, limitów gotówkowych, statusu gotówki jako prawnego środka płatniczego oraz ustanowienia konstytucyjnego prawa do płatności w gotówce;
• 7 opinii na temat niezależności nadzoru i zapobiegania konfliktom interesów;
• 3 opinie na temat podatków specjalnego przeznaczenia od banków lub podatków od transakcji finansowych;
• 2 opinie na temat dostępu do systemów płatności;
• 2 opinie na temat procedury oceny fuzji, sprzedaży i przejęć;
• opinię na temat cyfrowej odporności operacyjnej w dziedzinie płatności;
• opinię na temat nadzoru nad dostawcami usług w zakresie komunikatów finansowych;
• opinię na temat możliwości przenoszenia rachunków IBAN;
• opinię na temat obowiązkowej akceptacji płatności bezgotówkowych;
• opinię na temat specjalnych instytucji kredytowych o niższym progu kapitału założycielskiego wynoszącym 1 mln EUR;
• opinię na temat interakcji między prawem krajowym, SSM i przepisami bankowymi dostosowanymi do specyfiki sektora;
• opinię na temat wskaźników rezerwy obowiązkowej w kraju spoza strefy euro;
• opinię na temat ubezpieczenia od powodzi;
• opinię na temat planowania kryzysowego na wypadek kryzysu wśród ludności cywilnej;
• opinię na temat środków makroostrożnościowych dotyczących udzielania kredytów hipotecznych.

9.3 Przestrzeganie zakazu finansowania ze środków banku centralnego i uprzywilejowanego dostępu

Zgodnie z art. 271 lit. d) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej zadanie monitorowania krajowych banków centralnych (KBC) państw członkowskich UE w zakresie przestrzegania zakazów określonych w art. 123 i 124 Traktatu oraz w rozporządzeniach Rady (WE) nr 3603/93^[99] i 3604/93^[100] powierzono Europejskiemu Bankowi Centralnemu. Art. 123 zabrania EBC i krajowym bankom centralnym udzielania kredytów w rachunku bieżącym i wszelkich innych rodzajów kredytu instytucjom rządowym bądź instytucjom i organom UE, a także nabywania na rynku pierwotnym instrumentów dłużnych emitowanych przez te instytucje. Art. 124 zakazuje podejmowania jakichkolwiek działań, które nie wynikają z przesłanek ostrożnościowych, a które umożliwiałyby instytucjom rządowym oraz instytucjom i organom UE uprzywilejowany dostęp do instytucji finansowych. Komisja Europejska, równolegle z Radą Prezesów EBC, monitoruje przestrzeganie powyższych postanowień przez państwa członkowskie UE.

Europejski Bank Centralny monitoruje także dokonywane przez KBC państw UE na rynku wtórnym zakupy instrumentów dłużnych emitowanych przez krajowy sektor publiczny, sektor publiczny innych państw członkowskich UE oraz instytucje i organy UE. Zgodnie z preambułą rozporządzenia Rady (WE) nr 3603/93 nabycie instrumentów dłużnych sektora publicznego na rynku wtórnym nie może być wykorzystane do obejścia celu art. 123 Traktatu.

Monitorowanie prowadzone przez EBC w roku 2025 potwierdziło, że art. 123 i 124 Traktatu były na ogół respektowane.

Europejski Bank Centralny kontynuuje monitorowanie zaangażowania banku centralnego Węgier w Giełdę Papierów Wartościowych w Budapeszcie, gdyż zakup większościowego pakietu udziałów w tej giełdzie przez bank centralny Węgier w 2015 wciąż może budzić obawy co do finansowania ze środków banku centralnego.

Finansowania przez KBC zobowiązań wobec Międzynarodowego Funduszu Walutowego spoczywających na sektorze publicznym nie uważa się za finansowanie ze środków banku centralnego, pod warunkiem że prowadzi ono do powstania należności zagranicznych mających wszystkie cechy aktywów rezerwowych. Jednak darowizny finansowe przekazane w poprzednich latach przez banki centralne Belgii i Francji poprzez Międzynarodowy Fundusz Walutowy na pomoc w spłacie zobowiązań głęboko zadłużonych krajów ubogich nie doprowadziły do powstania należności zagranicznych, a zatem wciąż wymagają działań naprawczych.

Finansowanie przez bank centralny Hiszpanii hiszpańskiej jednostki analityki finansowej (Servicio Ejecutivo de la Comisión de Prevención del Blanqueo de Capitales e Infracciones Monetarias – Sepblac) nie jest zgodne z zakazem finansowania ze środków banku centralnego, ponieważ Sepblac jest organem sektora publicznego. W konsekwencji ustalenia dotyczące Sepblac należy zrewidować w celu zapewnienia przestrzegania przedmiotowego zakazu.

10 EBC w kontekście unijnym i międzynarodowym

Trzy organy decyzyjne EBC (Rada Prezesów, Zarząd i Rada Ogólna) nadal przygotowywały i wyznaczały kierunek polityki w ramach mandatu EBC dla Europy. Przez cały rok EBC prowadził również otwarty i konstruktywny dialog z partnerami europejskimi i międzynarodowymi. Bieżąca współpraca między EBC a Parlamentem Europejskim stanowi zasadniczy element zakresu odpowiedzialności EBC i jest realizowana w szczególności poprzez regularne wysłuchania i wymianę korespondencji z Komisją Gospodarczą i Monetarną Parlamentu Europejskiego (ECON).

W szerszym kontekście międzynarodowym EBC wspierał działania grupy G20 mające na celu wzmocnienie sektora bankowego i pozabankowego oraz realizację kluczowych zobowiązań dotyczących pakietu Bazylea III, kryptoaktywów, płatności transgranicznych i stabilności finansowej. EBC wspierał również działania Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW), uczestnicząc w odpowiednich dyskusjach na temat polityki banków centralnych.

10.1 Podejmowanie decyzji przez EBC

W 2025 roku Rada Prezesów, główny organ decyzyjny EBC, spotkała się 15 razy. Osiem posiedzeń poświęconych było głównie decyzjom w zakresie polityki pieniężnej podsumowanym w rozdziale 2. Siedem z tych spotkań odbyło się we Frankfurcie, a jedno zostało zorganizowane we Florencji przez bank centralny Włoch. Pozostałe 7 spotkań – z których jedno odbyło się we Frankfurcie, a pozostałe w formie wideokonferencji – koncentrowało się albo na pozostałych zadaniach Eurosystemu określonych w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, takich jak operacje rynkowe, systemy płatnicze, stabilność finansowa, statystyka i banknoty, albo na kwestiach bardziej wewnętrznych. W szczególności podjęto strategiczne decyzje dotyczące ważnych tematów, takich jak omówione w niniejszym Raporcie rocznym: cyfrowe euro, tematy i motywy do trzeciej serii banknotów, wprowadzenie euro w Bułgarii oraz uproszczenie unijnych przepisów dotyczących bankowości. Spotkania często łączyły się z seminariami poświęconymi określonym zagadnieniom politycznym. Seminaria takie dostarczają członkom Rady Prezesów dodatkowych informacji ogólnych i stanowią okazję do wstępnej nieformalnej refleksji i wymiany poglądów bez podejmowania decyzji. W maju 2025 Rada Prezesów zorganizowała również strategiczne spotkanie w Porto w Portugalii. Było ono poświęcone ocenie strategii polityki pieniężnej na rok 2025 i obejmowało warsztaty dotyczące cyfrowego euro.

Jak pokazuje poniższy wykres, Rada Prezesów podjęła również wiele decyzji w drodze procedury pisemnej. W 2025 przeprowadzono 456 pisemnych procedur w sprawach związanych z bankowością centralną^[101] oraz 948 – w sprawach związanych z nadzorem bankowym.

W roku 2025 zmienił się skład Rady Prezesów. Właściwe organy krajowe mianowały trzech nowych prezesów: Martin Kocher (Oesterreichische Nationalbank), Olaf Sleijpen (De Nederlandsche Bank) i Álvaro Santos Pereira (Banco de Portugal). Ponadto dwóch członków – Mārtiņš Kazāks (Latvijas Banka) i Olli Rehn (Suomen Pankki) – zostało ponownie mianowanych do Rady Prezesów.

Jak ogłoszono 8 lipca 2025, Bułgaria przystąpiła do strefy euro z dniem 1 stycznia 2026. Dimitar Radev, jako prezes banku centralnego Bułgarii, został nowym członkiem Rady Prezesów. W celu przygotowania przystąpienia Bułgarii do strefy euro, od września 2025 był informowany o kwestiach decyzyjnych EBC i uczestniczył w posiedzeniach jako obserwator. W zakresie rotacji prawa głosu w Radzie Prezesów, bułgarski prezes wszedł do grupy reprezentującej 16 banków centralnych z mniejszych krajów strefy euro, które wspólnie mają 11 głosów.

Zarząd jest organem decyzyjnym odpowiedzialnym za przygotowywanie posiedzeń Rady Prezesów, wdrażanie polityki pieniężnej i innych decyzji oraz zarządzanie bieżącą działalnością EBC. Większość decyzji nadal podejmował na posiedzeniach, które odbywały się raz w tygodniu, we wtorki rano. W 2025 Zarząd odbył 42 posiedzenia i rozpatrzył 977 punktów porządku obrad, obejmujących wszystkie zadania EBC, a także sprawy wewnętrzne (np. kwestie kadrowe, budżetowe, administracyjne i informatyczne). Ponadto w odniesieniu do punktów informacyjnych lub rutynowych decyzji stosowano procedury pisemne, a niektóre decyzje podejmowano na podstawie upoważnienia Rady Prezesów.

Wykres 10.1

Liczba punktów porządku obrad według organów decyzyjnych

Wykres 10.2

Liczba procedur pisemnych według organów decyzyjnych

(z wyłączeniem pisemnych procedur nadzoru bankowego)

Rada Ogólna – która jako organ przejściowy zrzesza również prezesów krajowych banków centralnych (KBC) spoza strefy euro – zebrała się 4 razy w 2025 roku. Podczas posiedzeń omawiano sytuację makroekonomiczną, monetarną i finansową w UE oraz wymieniano poglądy na konkretne tematy związane z polityką, które są przedmiotem zainteresowania wszystkich KBC. Ponadto przeprowadzono procedury pisemne w celu konsultacji z członkami Rady Ogólnej lub przekazania im informacji na tematy wchodzące w zakres jej kompetencji. W 2025 Rada Ogólna postanowiła od roku 2026 zmniejszyć częstotliwość swoich posiedzeń do dwóch rocznie.

10.2 Odpowiedzialność EBC

Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) zapewnia EBC niezależność, dzięki której może on realizować swój mandat na rzecz stabilności cen bez ingerencji politycznej. Niezależności tej towarzyszy obowiązek ponoszenia odpowiedzialności za swoje działania przed obywatelami UE reprezentowanymi przez Parlament Europejski i jego wybieranych urzędników. Praktyki EBC w zakresie odpowiedzialności, oparte na art. 284 ust. 3 TFUE, umożliwiają dwukierunkowy dialog z Parlamentem Europejskim. Pozwala to EBC na wyjaśnianie swojej polityki i decyzji oraz wysłuchiwanie obaw wybranych przedstawicieli społeczeństwa. Ponadto kontrola sądowa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej uzupełnia ramy rozliczalności EBC.

W 2025 prezes EBC uczestniczyła w czterech regularnych wysłuchaniach przed Komisją ECON. Prezes wzięła także udział w debacie plenarnej na temat Raportu rocznego EBC za rok 2023. W kwietniu wiceprezes EBC przedstawił Komisji ECON Raport roczny EBC za rok 2024. Tego samego dnia EBC opublikował swoją odpowiedź na rezolucję Parlamentu Europejskiego w sprawie Raportu rocznego za rok 2023. W ciągu roku EBC odpowiedział na 15 pisemnych interpelacji posłów do Parlamentu Europejskiego. Pytania te dotyczyły m.in. polityki pieniężnej, perspektyw gospodarczych, cyfrowego euro i kwestii instytucjonalnych. W październiku 2025 delegacja Komisji ECON wzięła udział w corocznej wizycie w EBC we Frankfurcie nad Menem.

W 2025 EBC kontynuował ścisłą współpracę z Parlamentem Europejskim w zakresie cyfrowego euro. Członek Zarządu Piero Cipollone wziął udział w czterech wysłuchaniach przed komisją ECON, przedstawiając aktualne informacje na temat postępów projektu. Ponadto przewodniczący ECON i członkowie Komisji byli na bieżąco informowani za pośrednictwem powiadomień o wszystkich najważniejszych wydarzeniach dotyczących cyfrowego euro. EBC przekazał również członkom Parlamentu Europejskiego analizy techniczne i informacje w celu wsparcia trwającego procesu legislacyjnego dotyczącego cyfrowego euro.

Standardowe badanie Eurobarometru przeprowadzone wiosną 2025 wykazało, że 83% respondentów w strefie euro popiera wspólną walutę, co stanowi nowy historyczny rekord^[102]. W badaniu przeprowadzonym jesienią 2025 poparcie dla euro utrzymało się na wysokim poziomie i wyniosło 82%. EBC jest nadal zaangażowany w aktywny udział w konstruktywnym dialogu z Parlamentem Europejskim i obywatelami strefy euro. Wyjaśniając swoje decyzje, odpowiadając na obawy opinii publicznej i prowadząc otwarty dialog, EBC dąży do wzmocnienia zaufania i zapewnienia skutecznego wypełniania swoich obowiązków w zakresie rozliczalności.

10.3 Współpraca międzynarodowa

G20

Podczas prezydencji RPA w G20 w roku 2025, skoncentrowanej na solidarności, równości i zrównoważonym rozwoju, światowa gospodarka stanęła w obliczu przeciwności związanych z wysokimi i niestabilnymi taryfami celnymi w USA, wojną Rosji z Ukrainą i konfliktami na Bliskim Wschodzie. W tym kontekście prezydencja zachęcała do wielostronnej współpracy między członkami grupy G20. Grupa G20 osiągnęła porozumienie w sprawie komunikatu w lipcu, deklaracji ministerialnej w sprawie zdolności obsługi zadłużenia w październiku oraz deklaracji przywódców z Johannesburga w dniach 22-23 listopada. Prezydencja umieściła Afrykę i kraje Globalnego Południa w centrum agendy G20. Kluczowe priorytety obejmowały stabilność długu, zwiększenie finansowania działań związanych z klimatem i sprawiedliwy dostęp do krytycznych minerałów, a także rozwój współpracy politycznej w zakresie wzrostu gospodarczego sprzyjającego integracji społecznej, bezpieczeństwa żywnościowego i sztucznej inteligencji. EBC wskazał, że niezbędne są równe warunki działania we wszystkich jurysdykcjach w celu zminimalizowania transgranicznych reperkusji i zapewnienia stabilności finansowej. Z zadowoleniem przyjął zobowiązania w zakresie realizacji planu działania grupy G20 na rzecz usprawnienia płatności transgranicznych oraz pełnego i terminowego wdrożenia uzgodnionych reform i standardów międzynarodowych, w tym pakietu Bazylea III. Z zadowoleniem przyjęto również zatwierdzenie zaleceń Rady Stabilności Finansowej (FSB) w sprawie dźwigni finansowej w pozabankowym pośrednictwie finansowym (NBFI) oraz przegląd FSB dotyczący wdrożenia jej zaleceń wysokiego szczebla w odniesieniu do kryptoaktywów i stablecoinów. EBC zachęcił również do dalszych prac nad NBFI, które powinny być wspierane przez lepsze dane i transgraniczną wymianę informacji, aby zapewnić skuteczne wdrożenie i ograniczyć ryzyko systemowe.

Zagadnienia polityki pieniężnej związane z MFW oraz międzynarodową architekturą finansową

Wśród działań na rzecz dostosowania i wzmocnienia międzynarodowej architektury finansowej, EBC, jako główny bank centralny, nadal odgrywał aktywną rolę w dyskusjach dotyczących polityki pieniężnej w ramach MFW^[103] na tematy istotne dla jego własnego mandatu. MFW rozpoczął 3 duże przeglądy, które mają zostać zakończone w roku 2026. Przegląd struktury programów i warunkowości ma na celu poprawę programów pożyczkowych, aby lepiej wspierać zewnętrzną rentowność i odporność krajów zaciągających pożyczki. W ramach kompleksowego przeglądu systemu nadzoru przeprowadzona zostanie ocena zmieniającej się sytuacji w zakresie nadzoru i określone zostaną priorytety na najbliższe 5 lat. W ramach przeglądu programu oceny sektora finansowego (FSAP) oceniona zostanie skuteczność FSAP w zakresie przeciwdziałania rosnącym podatnościom, zasięg NBFI oraz wpływ doradztwa w zakresie polityki MFW. EBC aktywnie uczestniczy w tych przeglądach.

MFW kontynuował również prace nad wdrożeniem 16. ogólnego przeglądu kwot (który zwiększy zasoby kwotowe MFW o 50%), dążąc jednocześnie do opracowania w 2026 zestawu zasad, które będą wytyczały kierunek przyszłych dyskusji na temat kwot i zarządzania MFW, w tym 17. ogólnego przeglądu kwot. W odniesieniu do zasobów funduszy powierniczych MFW osiągnięto dalsze postępy w zakresie przekazywania zasobów finansowych zadeklarowanych – w postaci specjalnych praw ciągnienia lub równoważnych wkładów – do funduszu na rzecz ograniczania ubóstwa i wzrostu gospodarczego oraz funduszu na rzecz odporności i zrównoważonego rozwoju, przy czym większość zobowiązań została już wypełniona. Państwa członkowskie UE i ich krajowe banki centralne wnoszą znaczący wkład do tych funduszy powierniczych.

W 2025 zwielokrotniono jeszcze globalne wysiłki w celu sprostania wyzwaniom zadłużenia. MFW i Bank Światowy osiągnęły postępy w zakresie pomocy dla krajów, których zadłużenie jest stabilne, ale borykają się z problemami związanymi z obsługą zadłużenia. MFW rozpoczął przegląd programu redukcji zadłużenia dla krajów o niskich dochodach, a globalny okrągły stół ds. długu publicznego opublikował podręcznik restrukturyzacji zadłużenia^[104], aby jeszcze bardziej poprawić przewidywalność i terminowość restrukturyzacji zadłużenia. EBC wspiera wysiłki międzynarodowych instytucji finansowych na rzecz postępów w zakresie stabilności długu.

Ramka 8
Międzynarodowa rola euro

Waluta międzynarodowa to waluta, która jest powszechnie używana poza jurysdykcją krajową. Waluty te funkcjonują na całym świecie jako środek płatniczy, środek przechowywania wartości oraz jednostka rozliczeniowa służąca do wyceny kontraktów i aktywów. Banki centralne na całym świecie utrzymują rezerwy walut międzynarodowych, a przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe wykorzystują je do handlu, zaciągania pożyczek, inwestowania i oszczędzania – obok waluty krajowej.

Od momentu wprowadzenia euro utrzymuje się na drugim miejscu wśród najważniejszych walut międzynarodowych, zaraz po dolarze amerykańskim (wykres A). EBC publikuje coroczny przegląd międzynarodowej roli euro, w ramach którego przedstawia indeks złożony jego międzynarodowej roli. Wskaźnik ten oblicza się jako prostą średnią arytmetyczną udziału euro w szerokim zakresie wskaźników. Ustabilizował się on na poziomie 18–20% zarówno przy stałych, jak i bieżących kursach walutowych od roku 2017, po początkowym wzroście w latach bezpośrednio po wprowadzeniu wspólnej waluty (wykres B).

Wykres A

Podsumowanie międzynarodowego systemu walutowego

Euro pozostaje drugą najważniejszą walutą w międzynarodowym systemie walutowym

(procent; IV kwartał 2024)

Ostatnie wydarzenia geopolityczne stwarzają zarówno wyzwania, jak i szanse dla międzynarodowej roli euro. Z jednej strony niektóre banki centralne zwiększyły swoje zakupy złota, kraje BRICS poszukują alternatyw dla tradycyjnych systemów płatności transgranicznych, a administracja amerykańska wspiera globalne stosowanie stabilnych kryptoaktywów powiązanych z dolarem amerykańskim. Z drugiej strony wzmocnienie geopolitycznej wiarygodności Europy i odbudowanie jej twardej siły powinno również pomóc zwiększyć globalne zaufanie do euro. Tymczasem cła nałożone przez administrację amerykańską na początku kwietnia 2025 spowodowały gwałtowne osłabienie dolara amerykańskiego oraz wzrost długoterminowych stóp procentowych, co stanowi rzadką korelację między różnymi aktywami. Wskazuje to, że niektórzy inwestorzy mogą coraz bardziej krytycznie podchodzić do roli dolara amerykańskiego jako bezpiecznej przystani, co może wpłynąć na międzynarodowy krajobraz walutowy.

Wykres B

Indeks złożony międzynarodowej roli euro

Międzynarodowa rola euro utrzymywała się zasadniczo na stabilnym poziomie w ciągu ostatniej dekady

(procent; według bieżącego i stałego kursu wymiany z IV kw. 2024; średnie kroczące z czterech kwartałów)

Zmieniająca się sytuacja może stworzyć przestrzeń dla większej międzynarodowej roli euro. Miałoby to pozytywne skutki dla strefy euro. Po pierwsze silniejszy popyt na dłużne papiery wartościowe denominowane w euro umożliwiłby rządom i przedsiębiorstwom zaciąganie kredytów po niższych stopach procentowych. Po drugie więcej transakcji handlowych denominowanych w euro chroniłoby strefę euro przed wahaniami kursów walutowych. Po trzecie silniejsza międzynarodowa rola euro wzmocniłaby strategiczną autonomię Europy i pomogłaby chronić ją przed sankcjami lub innymi środkami przymusu.

Euro będzie jednak rozwijać się tylko wtedy, gdy będzie wspierane przez odpowiednią politykę. Kluczowym priorytetem dla decydentów europejskich musi być rozwój unii oszczędności i inwestycji, aby w pełni wykorzystać potencjał europejskich rynków finansowych. Eliminacja barier wewnątrz UE ma zasadnicze znaczenie dla zwiększenia głębokości i płynności rynków finansowania w euro, co jest warunkiem wstępnym stosowania euro na szerszą skalę. Planowana emisja obligacji na szczeblu unijnym w związku z przejęciem przez Europę odpowiedzialności za własną obronność może w znacznym stopniu przyczynić się do osiągnięcia tych celów.

Swoją rolę odgrywa również EBC. W coraz bardziej niestabilnym otoczeniu geopolitycznym przyspieszenie prac nad cyfrowym euro ma kluczowe znaczenie dla wzmocnienia suwerenności Europy. Zwiększenie odporności zapewni również poprawa systemów płatności transgranicznych między euro i innymi walutami. Oferowanie rozwiązań w zakresie rozliczania hurtowych transakcji finansowych rejestrowanych na platformach technologii rozproszonego rejestru w pieniądzu banku centralnego zwiększy zarówno efektywność europejskich rynków finansowych, jak i globalną atrakcyjność euro. Ponadto linie płynnościowe w euro dla banków centralnych spoza strefy euro sygnalizują gotowość EBC do zapewnienia wsparcia w trudnych warunkach rynkowych w celu ochrony transmisji polityki pieniężnej. One również mogą ostatecznie sprzyjać wykorzystaniu euro w globalnych transakcjach finansowych i handlowych.

Wreszcie, globalną atrakcyjność euro wzmacnia racjonalna polityka w strefie euro oraz silne instytucje oparte na zasadach i geopolityczna wiarygodność. Przestrzeganie zasad praworządności jest także nadal niezbędne dla utrzymania, a potencjalnie nawet zwiększenia globalnego zaufania do euro.

11 Promowanie etyki, dobrego zarządzania i zrównoważonego podejścia do zagadnień społecznych i środowiskowych

Jako instytucja publiczna EBC odpowiada przed obywatelami UE i wybranymi przez nich urzędnikami. Odpowiedzialność ta obejmuje skuteczną komunikację i zaangażowanie różnych grup odbiorców, utrzymywanie najwyższych standardów etycznych i przejrzystości, ocenę skutków i zagrożeń związanych z klimatem i środowiskiem oraz wzmacnianie pozycji swoich pracowników.

11.1 Kwestie środowiskowe, społeczne i związane z zarządzaniem

Kluczowe zmiany w zakresie kwestii związanych z ochroną środowiska, społeczeństwem i ładem korporacyjnym (ESG) w roku 2025 przedstawiono w niniejszym rozdziale w następujący sposób. W podrozdziale 11.2 opisano, w jaki sposób EBC pracuje nad ciągłym ulepszaniem swoich ram zarządzania. Obejmuje to ścisłą współpracę z innymi instytucjami na szczeblu europejskim i międzynarodowym w celu wzmocnienia etyki, uczciwości i dobrego postępowania. Podrozdział 11.3 opisuje inicjatywy wdrożone przez EBC w celu wzmocnienia jego działań informacyjnych oraz zwiększenia ich przejrzystości, dostępności oraz zaangażowania obywateli i opinii publicznej. W podrozdziale 11.4 opisano najważniejsze zmiany w zarządzaniu zasobami ludzkimi w roku 2025 i przedstawiono kluczowe dane dotyczące różnorodności pracowników EBC. Wreszcie w podrozdziale 11.5 omówiono prace EBC na temat zagadnień związanych z klimatem i przyrodą oraz podano szczegółowe informacje na temat bardziej specjalistycznych publikacji w tej dziedzinie.

Europejski Bank Centralny zajmuje się ryzykiem klimatycznym w ramach swoich zasad zarządzania ryzykiem finansowym i niefinansowym, opisanych w rozdziale poświęconym zarządzaniu ryzykiem w Rocznym raporcie finansowym EBC za rok 2025.

Dodatkowe informacje dotyczące tych zagadnień można znaleźć w innych rozdziałach niniejszego raportu rocznego oraz na stronie internetowej EBC (zob. tabela 11.1 poniżej).

11.2 Wzmocnienie etyki i uczciwości

Biuro ds. Zgodności i Ładu Wewnętrznego (CGO) w EBC wspiera Zarząd w zakresie ochrony uczciwości i reputacji EBC, promowaniu etycznych standardów postępowania oraz wzmacnianiu jego rozliczalności i przejrzystości.

Komitet ds. Etyki i Zgodności nadal pomagał instytucjom w całym Eurosystemie i w ramach Jednolitego Mechanizmu Nadzorczego (SSM) we wdrażaniu Wytycznych dotyczących etyki. Obejmowało to przekazanie wytycznych w sprawach związanych z ograniczeniami prywatnych transakcji finansowych oraz konfliktami interesów w odniesieniu do działalności zewnętrznej i urlopów bezpłatnych. Komitet zorganizował również sesje tematyczne z udziałem prelegentów zewnętrznych. Z uwagi na zaproszenie instytucji także spoza Eurosystemu i SSM, w sesjach tych wzięli udział uczestnicy z około 50 różnych instytucji i organizacji publicznych. W 2025 Komitet powołał specjalną grupę zadaniową ds. etyki i sztucznej inteligencji (AI). Ta grupa zadaniowa opracowała niewiążące wytyczne mające na celu wspieranie etycznego i odpowiedzialnego projektowania i wykorzystania systemów sztucznej inteligencji oraz przekazała praktyczne wytyczne dla instytucji Eurosystemu i Jednolitego Mechanizmu Nadzorczego. Zgodnie ze swoim zobowiązaniem w zakresie promowania świadomości na temat etyki i uczciwości, Komitet zorganizował quiz pod nazwą „Ethics Challenge” oraz sesję z udziałem prelegenta zewnętrznego, która dotyczyła etyki, zaufania publicznego i zachowań ludzkich z perspektywy nauk behawioralnych. W obu wydarzeniach wzięło udział wielu pracowników Eurosystemu i SSM.

Na szczeblu europejskim CGO współpracowało z innymi instytucjami, organami i agencjami UE w celu wspólnej organizacji inauguracyjnego Międzyinstytucjonalnego Dnia Etyki. W wydarzeniu uczestniczyło ponad 600 przedstawicieli reprezentujących 15 różnych instytucji. Dyrektor ds. zgodności i ładu korporacyjnego EBC dołączył do przedstawicieli innych instytucji w ramach dyskusji panelowej na temat wpływu etyki na kulturę organizacyjną. Na szerszym poziomie międzynarodowym EBC był aktywnie zaangażowany w wymianę wiedzy i najlepszych praktyk w ramach Sieci Etycznej Organizacji Wielostronnych (ENMO). EBC pełnił funkcję wiceprzewodniczącego sieci i uczestniczył w jej posiedzeniach, grupach roboczych i dorocznym spotkaniu członków, którego gospodarzem był Azjatycki Bank Inwestycji Infrastrukturalnych. Ta współpraca na poziomie globalnym utorowała drogę do przyjęcia Standardów praktyki dla funkcji etyki w kwietniu 2025.

Programy wprowadzające dla nowych pracowników były prowadzone jak zawsze. Ponadto CGO oferowało szkolenia dostosowane do konkretnych funkcji biznesowych, a także sesje dokształcające na temat zasad obowiązujących w prywatnych transakcjach finansowych. Ogólne działania informacyjne i promocyjne obejmowały coroczny Światowy Dzień Etyki, podczas którego zorganizowano stoiska otwarte dla wszystkich pracowników EBC.

Inicjatywy mające na celu podnoszenie świadomości i ciągłe starania na rzecz opracowania intuicyjnych narzędzi cyfrowych doprowadziły do wzrostu liczby wniosków skierowanych do CGO z 3070 w roku 2024 do 3532 w roku 2025 (wykres 11.1). Podobnie jak w poprzednich latach, coroczne kontrole zgodności organizowane przez CGO potwierdziły, że pracownicy EBC i urzędnicy wysokiego szczebla ogólnie przestrzegają zasad dotyczących prywatnych transakcji finansowych.

Wykres 11.1

Przegląd wniosków otrzymanych od pracowników EBC w 2025

Niezależny Komitet ds. Etyki EBC – wraz z Komitetem ds. Audytu EBC – uzupełnia strukturę zarządzania EBC. Komisja doradza urzędnikom wysokiego szczebla EBC w kwestiach etycznych, głównie dotyczących działalności prywatnej i pracy zarobkowej po ustaniu zatrudnienia, a także ocenia ich deklaracje o braku konfliktu interesów. Ponadto Komitet monitoruje europejskie i międzynarodowe zmiany w dziedzinie etyki i dobrego postępowania.

W roku 2025 Komitet przeprowadził przegląd przestrzegania zasad dotyczących prywatnych transakcji finansowych przez urzędników EBC wysokiego szczebla za pomocą deklaracji o braku konfliktu interesów i wydał 35 opinii. Spośród tych opinii 15 dotyczyło ograniczeń po ustaniu zatrudnienia (kilka z tych opinii zawierało zalecenia dotyczące przestrzegania okresów karencji). Opinie Komitetu ds. Etyki są publikowane na stronie internetowej EBC po upływie sześciu miesięcy od daty ich wydania.

11.3 Komunikacja i przejrzystość

Miniony rok kształtowało wymagające środowisko, w którym komunikacja stała się szczególnie trudna. Wyjątkowa niepewność gospodarcza, napięcia geopolityczne, rosnący populizm i powracające debaty na temat niezależności banków centralnych zbiegły się w czasie z większą presją związaną z finansowaniem bezpieczeństwa, stabilności i wzrostu gospodarczego w Europie. Niemniej jednak wyniki realizacji podstawowych działań EBC pozwoliły na przekazanie uspokajającego komunikatu. Inflacja została z powodzeniem przywrócona do poziomu około 2% wyznaczonego przez EBC, polityka pieniężna funkcjonowała prawidłowo, a system bankowy strefy euro zachował odporność. Jednak sukcesy te mogły pozostać niezauważone przez wielu ludzi. Ogólnie rzecz biorąc, choć nie rosły już w tak szybkim tempie, ceny utrzymywały się na wyższym poziomie niż przed gwałtownym wzrostem inflacji. Wywołało to wśród Europejczyków utrzymujące się obawy dotyczące kosztów utrzymania, inflacji i budżetów gospodarstw domowych. Ponadto coraz głośniejsze postulaty dotyczące uproszczenia lub całkowitej deregulacji sektora finansowego wymagały rozsądnej, przemyślanej i dobrze przekazanej odpowiedzi. Wreszcie nowe ramy EBC dotyczące kariery zawodowej i relacji między pracownikami, a także wielka przeprowadzka z Eurotower do nowego budynku i innowacyjna koncepcja miejsca pracy wymagały wsparcia poprzez komunikację wewnętrzną.

W obliczu bieżących wyzwań EBC zobowiązuje się do dalszego dostosowywania się do zmieniającego się krajobrazu komunikacyjnego, co zostało potwierdzone podczas oceny strategii polityki pieniężnej na rok 2025. Zadanie to obejmowało podsumowanie działań na rzecz modernizacji komunikacji EBC od czasu przeglądu strategii w roku 2021. Przegląd wykazał wzrost świadomości społecznej na temat celu EBC w zakresie stabilności cen i wykazał, że EBC oraz krajowe banki centralne podjęły istotne starania w celu zwiększenia zaangażowania i dotarcia do ogółu społeczeństwa, a także w celu zwiększenia czytelności i dostępności ich komunikatów. Jednakże wiedza ogółu społeczeństwa na temat działalności Eurosystemu oraz funkcjonowania gospodarki i sektora finansowego pozostaje ograniczona. W związku z tym EBC ponownie potwierdził swoje zobowiązanie dotyczące maksymalnie przejrzystego wyjaśniania strategii i decyzji w zakresie polityki pieniężnej wszystkim zainteresowanym stronom.

Ponadto istnieje coraz więcej dowodów na to, że polityka pieniężna mogłaby być skuteczniej przekazywana do gospodarki, gdyby konsumenci ogólnie lepiej rozumieli gospodarkę i rolę banków centralnych^[106]. W związku z tym kluczowym obszarem zainteresowania staje się promowanie wiedzy finansowej. Synergia i korzyści płynące ze współpracy w ramach Eurosystemu w tej dziedzinie mogą stanowić jeden z kierunków dalszych działań. Przykładem było uruchomienie pięciu zobowiązań dotyczących realizacji programu edukacji finansowej w Międzynarodowym Dniu Kobiet 2025.

Dostosowanie komunikacji poprzez zastosowanie innowacyjnych strategii

W styczniu 2025 EBC uruchomił kanał YouTube pod nazwą Espresso Economics, adresowany głównie do młodszych widzów. Filmy wyjaśniają podstawowe pojęcia ekonomiczne w prosty i zabawny sposób. Najbardziej popularne okazały się tematy związane z codziennymi doświadczeniami młodych ludzi, np. dlaczego młodzi ludzie uważają, że ceny bardzo mocno rosną oraz że kupno domu stało się niewiarygodnie drogie lub obawy o pracę w erze sztucznej inteligencji i praca w gospodarce zleceń (gig economy). Powszechnie oglądano również filmy wideo wyjaśniające w przystępny sposób najważniejsze tematy w oparciu o analizy ekspertów EBC. Obejmowały one filmy o tym, jak zmiany klimatyczne wpływają na ceny artykułów spożywczych, co taryfy oznaczają dla gospodarki lub jak działa tzw. gospodarka uwagi.

W 2025 podcast EBC osiągnął 2 ważne kamienie milowe: opublikował swój setny odcinek i przekroczył milion odsłuchań dla całej serii. Aby nadążać za zmieniającymi się preferencjami słuchaczy, EBC nadal unowocześniał zarówno format podcastu, jak i jego treść.

W tym samym duchu Blog EBC, na którym zarówno członkowie Zarządu EBC, jak i pracownicy dzielą się swoimi poglądami i analizami, poruszał również aktualne tematy. Obejmowały one reakcję europejskich konsumentów na cła amerykańskie i rolę pracowników zagranicznych w stymulowaniu wzrostu gospodarczego, a także wpływ fal upałów na ceny czy ryzyko, jakie stablecoiny stanowią dla Europy. Znaczna popularność tych postów na blogu w mediach głównego nurtu na całym świecie pokazuje, jak skuteczny jest ten kanał w udostępnianiu spostrzeżeń EBC szerszej opinii publicznej.

EBC i jego główny budynek nadal przyciągał gości z całej Europy i spoza niej. W 2025 ponad 23 tysiące odwiedzających wzięło udział w prawie 700 wydarzeniach, w tym w wykładach i wycieczkach po Centrum dla Zwiedzających EBC, które wzbogaciło się o nowe eksponaty. Opublikowano nowy film „O EBC” zachęcający odwiedzających, zarówno w trybie online, jak i offline, do lepszego zrozumienia, w jaki sposób działania EBC wpływają na ich życie.

Sztuczna inteligencja (AI), zwłaszcza wykorzystanie dużych modeli językowych i treści generowanych maszynowo w komunikacji, wywiera coraz większy wpływ na działalność EBC. EBC zarówno odczuwa skutki przyjęcia sztucznej inteligencji na szerszą skalę, jak i wykorzystuje ją do własnej komunikacji.

W 2025 ponownie wykorzystano w złośliwy sposób przeciwko EBC treści wygenerowane maszynowo, zwłaszcza obrazy i filmy. EBC posiada specjalne protokoły służące do identyfikacji takich sytuacji i reagowania na nie. Ataki obejmowały fałszywe konta w mediach społecznościowych podszywające się pod EBC lub jego decydentów, nagrania deepfake przedstawiające prezes i innych członków Zarządu, a także błędne informacje i dezinformacje w mediach społecznościowych i tradycyjnych. Jako że wzrasta liczba takich incydentów, a dzięki nowym technologiom treści coraz trudniej jest odróżnić od prawdziwych informacji lub przedstawicieli EBC, działania w tym zakresie oraz wewnętrzne procesy koordynacyjne zostaną jeszcze zintensyfikowane.

W szczególności cyfrowe euro jest głównym przedmiotem dezinformacji i teorii spiskowych, zarówno w internecie, jak i poza nim. EBC postawił na proaktywną komunikację opartą na faktach, prowadzoną za pośrednictwem różnych kanałów i w różnych formatach, tak aby społeczeństwo miało dostęp do rzetelnych i aktualnych informacji.

Korzystne zastosowania sztucznej inteligencji od dawna wykorzystywane są w komunikacji EBC. Pomogła ona tej instytucji zwłaszcza w zaspokojeniu rosnącego zapotrzebowania na tłumaczenia, w szczególności w zakresie nadzoru bankowego, oraz w zwiększeniu zasięgu jej komunikacji. W 2025 roku ponad 45 mln stron zostało przetłumaczonych wyłącznie za pomocą tłumaczenia maszynowego – głównie do celów wewnętrznych – za pomocą narzędzia eTranslation udostępnionego EBC przez Komisję Europejską. Ostateczna kontrola jakości przez tłumaczy jest nadal niezbędna w przypadku oficjalnych dokumentów EBC przeznaczonych do komunikacji zewnętrznej, w każdym języku urzędowym UE.

Komunikacja dotycząca naszej waluty: gotówka i waluta cyfrowa

Najbardziej namacalnym ogniwem łączącym obywateli strefy euro z ich bankiem centralnym jest gotówka, a konkretnie banknoty euro. W związku z tym przyszły wygląd banknotów budzi zainteresowanie szerokiej opinii publicznej. W roku 2025 komunikacja dotycząca banknotów koncentrowała się na ogłoszeniu wyboru możliwych przyszłych wzorów i uruchomieniu konkursu na projekt. Kompleksowa komunikacja i działania informacyjne wokół tych wydarzeń wzmocniły przekaz, że EBC i Eurosystem są wciąż zaangażowani w utrzymanie gotówki jako obowiązującej i dostępnej metody płatności.

EBC zintensyfikował również działania komunikacyjne dotyczące cyfrowego euro w związku z większym zainteresowaniem opinii publicznej. Na przykład w analizach opartych na danych zbadano koszty projektu i jego wpływ na stabilność finansową, aby zwiększyć przejrzystość i rozwiać wiele powszechnych nieporozumień. Ponadto liczne wywiady, przemówienia, wysłuchania parlamentarne, podcasty i artykuły opiniotwórcze prezes i członków Zarządu przyczyniły się do pogłębienia debaty wśród opinii publicznej i prawodawców UE.

Przyjęcie euro przez Bułgarię było również okazją do świętowania osiągnięć wspólnej waluty wraz z szerszą opinią publiczną w całej UE. Euro nadal łączy Europejczyków ponad granicami, ułatwiając codzienne życie, podróże i wymianę oraz promując wspólny dobrobyt w całej strefie euro. EBC uczcił to wydarzenie serią specjalnych działań komunikacyjnych. Obejmowały one przemówienie prezes EBC zatytułowane „Bulgaria on the euro’s doorstep: towards a shared future”, post na blogu na temat popularności euro niedługo przed i po przyjęciu euro oraz działania informacyjne prowadzone za pośrednictwem bułgarskich twórców treści internetowych, a także serię postów w mediach społecznościowych. Najbardziej widocznym wydarzeniem było podświetlenie fasady EBC z okazji przystąpienia Bułgarii do strefy euro, które obejrzały miliony ludzi, zwłaszcza w mediach społecznościowych.

Publiczny dostęp do dokumentów EBC

Ramy dostępu publicznego EBC mają zasadnicze znaczenie dla realizacji zobowiązania EBC do zachowania przejrzystości. Wspierają one przejrzystość i otwartość, wzmacniając demokratyczną legitymację EBC poprzez zapewnienie szerokiego dostępu do dokumentów EBC, przy jednoczesnym poszanowaniu niezależności i skutecznego funkcjonowania tej instytucji.

W 2025 EBC otrzymał większą liczbę wniosków o publiczny dostęp do swoich dokumentów. Łącznie otrzymano 86 wniosków, w porównaniu z 74 w 2024. Wnioski dotyczyły szerokiego spektrum tematów związanych z aspektami instytucjonalnymi i zarządczymi oraz bankowością centralną i nadzorem bankowym. Podobnie jak w 2024, przeważały wnioski dotyczące kwestii instytucjonalnych i wewnętrznych, takich jak polityka kadrowa.

Zgodnie ze zobowiązaniem EBC do zachowania przejrzystości, dokumenty opublikowane w odpowiedzi na wnioski o dostęp do informacji publicznej były zasadniczo udostępniane za pośrednictwem publicznego rejestru dokumentów EBC. Ponadto EBC przygotował przegląd tematów objętych wnioskami o dostęp do dokumentów otrzymanymi w 2025 roku.

W celu podniesienia świadomości na temat ram prawnych regulujących dostęp do dokumentów i promowania kultury przejrzystości w instytucji, CGO prowadziło inicjatywy informacyjne. Jego inicjatywy były skierowane do wszystkich pracowników lub dostosowane do konkretnych obszarów działalności.

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich nie stwierdził przypadków niewłaściwego administrowania w odniesieniu do rozpatrywania przez EBC wniosków o udzielenie dostępu do informacji publicznej.

11.4 Inwestowanie w zasoby ludzkie w celu utrzymania odporności i zdolności prognozowania EBC

W 2025 EBC nadal inwestował w swoich pracowników, aby zachować odporność organizacyjną. Przejście na dynamiczne miejsca pracy wsparło elastyczność organizacyjną, dostępność i silniejsze zaangażowanie interdyscyplinarne, poprawiając jednocześnie efektywność ekonomiczną i równowagę pomiędzy życiem zawodowym i prywatnym. Nowe cyfrowe narzędzia do zarządzania zasobami ludzkimi oraz ukierunkowane szkolenia – obejmujące na przykład sztuczną inteligencję (AI) i różnorodność – ułatwiły zapewnienie wsparcia, wskazanie możliwości rozwoju i promowanie integracyjnej kultury pracy.

Kultura pracy

Wraz z przeniesieniem 2440 pracowników prawie 50% personelu otrzymało nowe biura (1700 w budynku Gallileo i 740 w głównym budynku EBC). Wprowadzenie dynamicznych przestrzeni roboczych, obejmujących wspólne korzystanie z biurek, sprzyja elastyczności, integracji i innowacyjności w społeczności EBC. Nadzór Bankowy EBC wkroczył w nową erę, skupiając się pod jednym dachem w budynku Gallileo. Zgodnie z planem w ciągu dwóch lat wszyscy pracownicy EBC będą pracować w dynamicznych przestrzeniach roboczych, co ma na celu zwiększenie efektywności ekonomicznej i współpracy hybrydowej, przy jednoczesnym wspieraniu autonomii.

EBC dokonał przeglądu swoich zasad dotyczących sprawozdawczości, prowadzenia dochodzeń i stosowania środków dyscyplinarnych, aby lepiej wspierać atmosferę wzajemnego szacunku w miejscu pracy. Nowe zasady wyjaśniają kanały sprawozdawczości i usprawniają dochodzenia w sprawie niewłaściwego postępowania, które będą prowadzone przez jedną wyspecjalizowaną jednostkę, a także wzmacniają zasady zgłaszania nieprawidłowości. Dzięki zmianom zwiększono nacisk na zapobieganie, wczesne rozwiązywanie problemów i udzielanie wsparcia zaangażowanym pracownikom, w tym poprzez wzmocnienie proaktywnej ochrony w przypadku stwierdzenia ryzyka działań odwetowych.

W 2025 wprowadziliśmy nową ankietę, aby jeszcze bardziej poprawić sposób wysłuchiwania opinii pracowników, tak aby móc reagować na ich uwagi w sposób bardziej terminowy i skuteczny. Pierwsza ankieta została przeprowadzona w listopadzie i wzięło w niej udział 75% uprawnionych pracowników. Wyniki będą stanowić podstawę do podjęcia dalszych działań w roku 2026.

Rozwój talentów i kariery

Portal Kariery EBC udostępnia teraz również wewnętrzną platformę rekrutacyjną dla pracowników EBC i oferuje dodatkowe możliwości rozwoju zawodowego. Dodano 3 rodzaje możliwości: zadania, projekty i naukę poprzez obserwację pracy bardziej doświadczonego pracownika, czyli tzw. job shadowing. Biorąc udział w tych inicjatywach lub oferując je, pracownicy mogą poszerzyć swoją wiedzę specjalistyczną, wykorzystać swoje umiejętności w nowym zespole lub obszarze działalności oraz poznać nowe środowiska z myślą o mobilności, nawiązując przy tym nowe kontakty.

Znaczna część pracowników wykazała zainteresowanie i/lub skorzystała z nowo udostępnionych możliwości lub zamiany stanowisk i mentoringu, które były już oferowane na platformie. W 2025 z portalu skorzystało ponad 2000 pracowników.

EBC zachęca do mobilności w celu wspierania rozwoju zawodowego i zdolności adaptacyjnych pracowników. W 2025 wskaźnik mobilności wewnętrznej wyniósł 6,6%^[107]. Około 57% przypadków mobilności miało miejsce między obszarami działalności, a 43% – w obrębie obszarów działalności, co świadczy o sukcesie w zakresie umożliwiania szerszych zmian i wspierania zdolności adaptacyjnych.

Wspierana jest również mobilność zewnętrzna, aby umożliwić pracownikom zdobycie nowych doświadczeń w innych organizacjach przez określony czas. Wielu pracowników EBC spędza czas w innych organizacjach w ramach Europejskiego Systemu Banków Centralnych (ESBC) lub Jednolitego Mechanizmu Nadzorczego (SSM). W roku 2025 1,3% pracowników rozpoczęło program mobilności zewnętrznej w ramach polityki bezpłatnych urlopów na rzecz mobilności.

Siódmą edycję programu wymiany Schumana uruchomiono w 2025 i odnotował on wzrost zaangażowania w całym ESBC/SSM. Łącznie 23 instytucje zgłosiły 93 projekty, co przełożyło się na 220 wniosków. Ostatecznie 41 projektów uzyskało status możliwości oddelegowania, umożliwiając 47 uczestnikom wzięcie udziału w wymianach między EBC, właściwymi organami krajowymi (NCA) i krajowymi bankami centralnymi (KBC). Ogółem w programie wzięło udział 18 krajów i 23 instytucje, co oznacza wzrost zarówno liczby projektów, jak i uczestników w porównaniu z rokiem 2024.

Oferta szkoleniowa w zakresie sztucznej inteligencji ma na celu budowanie zaufania i praktycznych umiejętności, pomagając pracownikom w zrozumieniu i odpowiedzialnym korzystaniu ze sztucznej inteligencji w EBC. W 2025 ponad 1400 pracowników wzięło udział w szkoleniach mających na celu rozwijanie umiejętności w zakresie sztucznej inteligencji, od kursów podstawowych po bardziej techniczne i zaawansowane programy.

Różnorodność i integracja

W zmieniającym się kontekście zewnętrznym EBC konsekwentnie angażuje się w promowanie równych szans i jedności poprzez swój program na rzecz różnorodności i integracji (R&I). Program ten, realizowany z upoważnienia Zarządu i pod kierownictwem Dyrekcji Generalnej ds. Zasobów Ludzkich (DG/HR), łączy istniejące i nowe środki mające na celu usuwanie barier strukturalnych, wzmacnianie sprawiedliwych systemów i promowanie kultury integracyjnej. Jest to wspólne zobowiązanie: sponsorzy wykonawczy promują R&I na szczeblu kierowniczym, ambasadorzy R&I łączą program z własnymi jednostkami biznesowymi, a 6 sieci pracowniczych wzmacnia różnorodność głosów oraz sprzyja nawiązywaniu kontaktów i sojuszom. Działania te wspiera specjalny doradca ds. R&I i zespół w DG/HR, którzy uwzględniają perspektywę R&I w politykach i umożliwiają dialog. Równolegle regularna wymiana informacji w ramach ESBC i SSM dodatkowo wzmacnia efekt zbiorowy.

Dwie strategie dotyczące równości płci i związane z nimi cele miały kluczowe znaczenie dla osiągnięcia znacznego postępu w zakresie równości płci w EBC. Najbardziej znaczący wzrost odnotowano w przypadku reprezentacji kobiet w grupach zaszeregowania K-L, która od roku 2019 wzrosła o 8,2 punktu procentowego, osiągając 39,4% na koniec 2025. Krytyczna masa 33% udziału kobiet została osiągnięta na wszystkich szczeblach, od analityków po kierownictwo wyższego szczebla.

Oprócz tych działań EBC wzmocnił swoją kulturę integracyjną, angażując pracowników na wiele różnych sposobów. Kontynuowano cykl wykładów „Gender Talk Series”, angażując pracowników w ważne tematy, takie jak normy dotyczące płci, męskość i równa opieka, a także zorganizowano wewnętrzną prelekcję na temat inteligencji międzykulturowej. Integrację osób LGBT+ promowano poprzez udział w imprezie Christopher Street Day we Frankfurcie.

W 2025 Miesiąc Różnorodności EBC był poświęcony włączeniu osób niepełnosprawnych. Uruchomiono cykl inicjatyw mających na celu zwiększenie otwartości na osoby niepełnosprawne w całej organizacji. Najważniejsze wydarzenia obejmowały warsztaty skierowane do liderów oraz doświadczenia immersyjne związane z niepełnosprawnością wzrokową, zorganizowane we współpracy z Dialog Museum we Frankfurcie.

Nasi ludzie w skrócie

Nasi pracownicy w 2025 roku

11.5 Pogłębienie naszego zrozumienia zagrożeń związanych z klimatem i przyrodą

Tempo ocieplania się klimatu w Europie jest dwukrotnie wyższe niż średnia globalna, a temperatury na lądzie są już o 2,1°C powyżej poziomu sprzed epoki przemysłowej^[108]. Skutki gospodarcze już się materializują. W latach 2021-2024 klęski żywiołowe związane z pogodą i klimatem spowodowały straty gospodarcze w UE o łącznej wartości 208 mld EUR, co odpowiada średnio 0,32% rocznego PKB^[109]. Spada również różnorodność biologiczna i zdrowie ekosystemów w Europie z powodu zmian klimatu i innych skutków działalności człowieka^[110].

W swojej ocenie strategii na 2025 EBC powtórzył, że zmiany klimatu mają głęboki wpływ na stabilność cen poprzez ich oddziaływanie na strukturę i cykliczną dynamikę gospodarki oraz systemu finansowego. Rada Prezesów wyjaśniła również kluczową rolę ryzyka związanego z przyrodą w realizacji powierzonego jej mandatu. W szczególności w ramach swojego mandatu Rada Prezesów zobowiązała się do zapewnienia, że w pełni uwzględni skutki zarówno zmian klimatycznych, jak i degradacji przyrody dla polityki pieniężnej i działalności banków centralnych. Zapewnienie ostrożnego zarządzania ryzykiem klimatycznym i zagrożeniami związanymi z przyrodą jest również zawarte w priorytetach nadzorczych na lata 2026–28.

W roku 2025 komitety EBC i Eurosystemu nadal uwzględniały ryzyka klimatyczne i związane z przyrodą w swoich podstawowych pracach^[111]. Zrealizowano dotychczasowe zobowiązania^[112] i zintensyfikowano działania w trzech kluczowych obszarach: przejście na zieloną gospodarkę, zrozumienie zwiększonego fizycznego wpływu zmian klimatu i postęp w pracach nad zagrożeniami związanymi z przyrodą. W obliczu rosnącego wpływu zagrożeń związanych z klimatem i przyrodą na gospodarkę i finanse, EBC zobowiązuje się do utrzymania przyjętego kursu w ramach swojego mandatu. Pod koniec roku zaktualizowano działania, które zostaną podjęte w przyszłości w celu zwiększenia zdolności analitycznych i operacyjnych.

Rysunek 11.1

Główne obszary planowanych prac związanych z klimatem i przyrodą

EBC nadal uwzględniał ryzyka związane z klimatem i informował o nich w ramach realizacji swojej polityki pieniężnej. Eurosystem opublikował trzecie roczne informacje finansowe dotyczące klimatu dla swoich portfeli polityki pieniężnej i rezerw walutowych EBC, które wykazały, że emisje dwutlenku węgla związane z tymi aktywami nadal spadały. Ponadto Rada Prezesów określiła tymczasowy cel, w odniesieniu do którego należy monitorować ścieżkę dekarbonizacji zagregowanych portfeli korporacyjnych, aby wspierać cele porozumienia paryskiego i europejskiego prawa o klimacie. Jeśli zagregowane portfele korporacyjne będą odbiegać od pożądanej średniej ścieżki dekarbonizacji, Rada Prezesów oceni, czy w granicach swojego mandatu i w poszczególnych przypadkach uzasadnione jest podjęcie działań naprawczych. W opublikowanych informacjach wprowadzono również nowy wskaźnik badawczy służący do pomiaru ekspozycji portfela obligacji korporacyjnych na sektory, które w istotny sposób zależą od środowiska naturalnego lub mają na nie wpływ.

W odniesieniu do ram zabezpieczeń, od końca roku 2024 krajowe banki centralne Eurosystemu wdrożyły wspólne minimalne standardy wewnętrznych systemów oceny kredytowej dla zagrożeń klimatycznych (ICAS), które stosują w odniesieniu do aktywów nierynkowych (zob. podrozdział 2.3). Post na blogu EBC wyjaśnia, w jaki sposób EBC stara się właściwie uwzględniać ryzyko zmian klimatycznych w ratingach kredytowych. Ponadto w lipcu 2025 Rada Prezesów podjęła decyzję o wprowadzeniu wskaźnika dotyczącego klimatu w celu ochrony wartości zabezpieczeń Eurosystemu w przypadku szoków związanych z transformacją klimatyczną (zob. podrozdział 2.3). Wskaźnik ten będzie obowiązywał od 15 czerwca 2026 w odniesieniu do aktywów rynkowych emitowanych przez przedsiębiorstwa niefinansowe. Tymczasem w lipcu 2025 Rada Prezesów postanowiła odroczyć wdrożenie wymogu zgodności z unijną dyrektywą o sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSRD) jako kryterium kwalifikowalności w ramach zabezpieczeń Eurosystemu. Decyzja ta została podjęta ze względu na niepełną transpozycję CSRD do ustawodawstwa krajowego i jej przegląd w kontekście pakietu zbiorczego Komisji Europejskiej w sprawie uproszczenia.

Aspekty klimatyczne były w sposób bardziej systematyczny uwzględniane w analizach makroekonomicznych i analizach stabilności finansowej EBC. Na przykład projekcje makroekonomiczne ekspertów EBC i Eurosystemu uwzględniają działania w obszarze polityki fiskalnej związane z klimatem, elementy unijnego pakietu „Fit for 55” oraz makroekonomiczny wpływ unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji 2. W odniesieniu do analizy scenariuszy sieć na rzecz ekologizacji systemu finansowego (Network for Greening the Financial System, NGFS) opracowała nowe krótkoterminowe scenariusze klimatyczne w ramach prac prowadzonych przez EBC, podobnie jak w poprzednich latach. Scenariusze te koncentrują się na skutkach klimatycznych do roku 2030, co jest bardzo istotne dla decydentów i uczestników rynku. Pokazują one, że w strefie euro wczesna transformacja skoordynowana na całym świecie zmniejsza ryzyko makrofinansowe. W strefie euro ryzyko fizyczne jest istotne nawet w krótkim horyzoncie czasowym, a ekstremalne zdarzenia mogą obniżyć PKB nawet o 5% według scenariusza ryzyka fizycznego, który przedstawia potęgujący się wpływ współwystępujących zagrożeń naturalnych w latach 2026 i 2027 (zob. „Climate risks: no longer the tragedy of the horizon” na blogu EBC). Ponadto EBC uczestniczył w pracach NGFS nad interakcjami między analizą scenariuszy klimatycznych i planami transformacji.

W roku 2025 Nadzór Bankowy EBC zakończył wieloletni program mający na celu poprawę zdolności banków w zakresie zarządzania ryzykiem związanym z klimatem i przyrodą oraz nadal dążył do przyjęcia rutynowego podejścia („business-as-usual”), nadzorując ryzyko związane z klimatem i przyrodą w ramach regularnych ocen i procesów nadzorczych. Ogólnie rzecz biorąc, banki osiągnęły znaczne postępy w zarządzaniu ryzykiem wynikającym z trwającego kryzysu klimatycznego i przyrodniczego. Zważywszy na pozostałe kwestie, konieczna jest jednak stała uwaga nadzorcza. Więcej informacji na ten temat można znaleźć w Raporcie rocznym Nadzoru Bankowego EBC.

EBC zaktualizował swoje wskaźniki statystyczne związane z klimatem, aby uwzględnić zaawansowane metodologie, nowe zbiory danych i korekty odzwierciedlające wpływ inflacji. Zapewnia to bardziej precyzyjne śledzenie działań na rzecz dekarbonizacji i wpływu nasilających się zagrożeń związanych z klimatem. EBC przyczynił się również do inicjatyw dotyczących europejskich i międzynarodowych danych klimatycznych, takich jak uzupełnienie luk w danych G20 i usprawnienie sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju.

EBC nadal zmniejszał ślad środowiskowy swojej własnej działalności, portfeli i banknotów. W deklaracji środowiskowej z 2025 stwierdzono, że w latach 2019–2024 emisje pochodzące z wewnętrznych operacji EBC zmniejszyły się o 39%, zgodnie z trajektorią celu na 2030. Ujawnione przez EBC informacje finansowe związane z klimatem dotyczące portfeli niepowiązanych z polityką pieniężną także wskazują, że inwestycje korporacyjne pracowniczego funduszu emerytalnego EBC znajdują się na dobrej drodze do osiągnięcia tymczasowych celów w zakresie dekarbonizacji. Jeśli chodzi o banknoty euro, kontynuowano działania mające na celu zmniejszenie ich wpływu na środowisko, w tym działania zmierzające do osiągnięcia do roku 2027 100% udziału bawełny organicznej oraz zwiększenia wykorzystania energii elektrycznej pozyskiwanej ze źródeł bezemisyjnych do produkcji banknotów. Równolegle EBC włącza zasady ekoprojektowania do procesu opracowywania przyszłych banknotów euro. Eurosystem kontynuuje również prace zmierzające do zmniejszenia wpływu płatności elektronicznych na środowisko, w tym w całym łańcuchu wartości projektu cyfrowego euro.

Budowanie potencjału, seminaria i współpraca z innymi bankami centralnymi oraz instytucjami międzynarodowymi stanowiły podstawę działań EBC w zakresie klimatu i degradacji przyrody. W 2025 EBC nadal uczestniczył w międzynarodowych dyskusjach dotyczących polityki pieniężnej i publikacjach, korzystając z licznych forów zarówno na szczeblu europejskim, jak i globalnym. Należą do nich wyżej wspomniane NGFS, Rada Stabilności Finansowej, Bazylejski Komitet Nadzoru Bankowego, Europejskie Urzędy Nadzoru i Europejska Rada ds. Ryzyka Systemowego, Bank Rozrachunków Międzynarodowych oraz jego Komitet ds. Płatności i Infrastruktury Rynków, grupy G7 i G20, a także Międzynarodowy Fundusz Walutowy i Bank Światowy.

Badania i ankiety EBC poprawiły nasze zrozumienie gospodarczych i finansowych następstw transformacji w kierunku bardziej ekologicznej gospodarki. W ankiecie EBC na temat kredytów bankowych z lipca 2025 banki wskazały, że efektywność klimatyczna firm i efektywność energetyczna budynków miały znaczenie dla ich warunków kredytowania. Banki nadal informowały o złagodzeniu warunków udzielania kredytów dla firm osiągających lepsze wyniki w zakresie ochrony klimatu oraz o zaostrzeniu warunków dla firm emitujących duże ilości dwutlenku węgla. Banki zgłaszały również, że niepewność dotycząca przepisów klimatycznych w przyszłości stanowi przeszkodę dla popytu na kredyty. W analizie potrzeb Europy w zakresie inwestycji ekologicznych podkreślono, że pomimo postępów inwestycje w działania ekologiczne nie były wystarczające, aby osiągnąć cele klimatyczne, i zaproponowano różne strategie finansowe i gospodarcze mające na celu wsparcie tych inwestycji. W specjalnym opracowaniu Komitetu ds. Stosunków Międzynarodowych Eurosystemu omówiono wzajemne oddziaływanie fragmentacji geoekonomicznej i wynikającej z niej nieskoordynowanej polityki transformacji klimatycznej, które mogą się wzajemnie wzmacniać. W kolejnych opracowaniach przeanalizowano powiązania między sztuczną inteligencją i transformacją ekologiczną oraz sposoby zaspokojenia rosnącego zapotrzebowania na finansowanie wydatków na obronność bez poświęcania priorytetów ekologicznych i cyfrowych.

Przeciwdziałanie rosnącym wyzwaniom wynikającym z fizycznych skutków zmian klimatycznych wymaga głębszego zrozumienia i nowych strategii. W związku z coraz częstszym występowaniem ekstremalnych temperatur i fal upałów analiza EBC wykazała, że ryzyko fizyczne wpływa również na produktywność przedsiębiorstw^[113] i produktywność zagregowaną^[114], znacznie ogranicza aktywność gospodarczą w zagrożonych regionach i powoduje wzrost cen żywności^[115]. Badania EBC wskazują, że banki i inwestorzy w coraz większym stopniu wliczają ryzyko fizyczne związane z klimatem dotyczące nieruchomości mieszkalnych^[116] i komercyjnych położonych^[117] na obszarach zagrożonych. Kredytobiorcy publiczni nie są wyłączeni^[118], ponieważ ryzyko fizyczne wiąże się z niższymi ratingami kredytowymi. Odnośnie do adaptacji do zmian klimatycznych, badania EBC^[119] podkreślają potrzebę zwiększenia odporności, zakresu ubezpieczeń i narzędzi finansowych, aby złagodzić skutki zagrożeń klimatycznych w Europie.

EBC intensywnie pracował nad lepszym zrozumieniem zagrożeń związanych z przyrodą i ich wpływu na gospodarkę i sektor finansowy. Jednoznaczne odniesienie do degradacji przyrody w ocenie strategii EBC 2025 wyjaśniło jej znaczenie dla polityki pieniężnej. Kluczowe prace przeprowadzone przez EBC w tej dziedzinie przedstawiono w ramce 9 poniżej. W sporządzonym przez EBC dokumencie okolicznościowym^[120] oraz w poście „The European economy is not drought-proof” opublikowanym na blogu EBC zwrócono uwagę na zagrożenia dla gospodarki realnej, sektora finansowego i stabilności cen wynikające z degradacji ekosystemów i utraty różnorodności biologicznej, podkreślając również istotność zagrożeń związanych z wodą dla strefy euro. W listopadzie 2025 EBC, we współpracy z NGFS, zorganizował międzynarodowe warsztaty poświęcone praktykom i narzędziom dostępnym dla banków centralnych i organów nadzoru, które pomagają w ocenie i ograniczaniu ryzyka związanego z przyrodą.

12 Poznaj naszych ludzi

W EBC promujemy kulturę innowacyjności i wdrożyliśmy szereg inicjatyw mających na celu zwiększenie efektywności i maksymalizację zysków dla społeczeństwa. W 2025 w dużej mierze koncentrowaliśmy się na wdrażaniu nowych rozwiązań z dziedziny sztucznej inteligencji (AI) służących wspieraniu naszej codziennej działalności. W niniejszym rozdziale 5 naszych koleżanek i kolegów opisuje rolę, jaka przypadła im w rozwoju i wdrażaniu narzędzi sztucznej inteligencji i dzieli się swoimi osobistymi doświadczeniami na temat wpływu sztucznej inteligencji na sposób realizacji zadań w EBC.

Myriam Moufakkir, Chief Services Officer

Jako Dyrektor ds. Usług (ang. Chief Services Officer) kieruję zintegrowanym zapleczem usług wsparcia, które umożliwiają EBC wypełnienie jego mandatu. Odpowiadam za informatykę, zarządzanie finansami i budżetem, zaopatrzenie, zarządzanie zasobami ludzkimi, nieruchomościami, za kwestie bezpieczeństwa, odporność operacyjną, ład organizacyjny i szeroko zakrojoną transformację. Od czasu rozpoczęcia pracy w EBC w 2023 moje zadania koncentrowały się na modernizowaniu usług wewnętrznych, umożliwiających EBC działanie w sposób elastyczny, bezpieczny i z zachowaniem niezbędnej suwerenności technologicznej.

Na co dzień staram się zapewnić doradztwo strategiczne i wizję, jak również zdolność do realizacji zadań operacyjnych, koncentrując się na 3 najważniejszych kwestiach, którymi są:

• Zdolność – budowanie solidnych kompetencji w zakresie wdrażania rozwiązań sztucznej inteligencji, umiejętności cyfrowych i operacyjnych w naszych zespołach jest niezbędne do wykorzystania potencjału innowacyjności i zarządzania ryzykiem w sposób odpowiedzialny;
• Suwerenność i autonomia – zapewnienie, by usługi i technologie, na których opiera się działanie banku, umożliwiały mu realizację jego mandatu w sposób w pełni niezależny;
• Odporność – w kontekście gwałtownych zmian technologicznych, zakłóceń i kryzysów – umocnienie zespołów, procesów i systemów banku, aby były zdolne do nieprzerwanej realizacji zadań.

EBC korzysta już z rozwiązań sztucznej inteligencji w kilku dziedzinach. Obecnie przyspieszamy i rozszerzamy zakres działań związanych z wdrażaniem sztucznej inteligencji i zaawansowanego uczenia maszynowego w EBC. Stosujemy te rozwiązania, by wzmocnić analizę ekonomiczną, udoskonalić prognozy inflacyjne i wesprzeć kompleksowe modelowanie makroekonomiczne oraz ograniczyć obciążenie pracą i zredukować ilość żmudnych zadań. Robimy to poprzez regularną wymianę informacji i doświadczeń z poszczególnymi jednostkami merytorycznymi, program szkoleń obejmujący wszystkie szczeble organizacji oraz ramy ładu organizacyjnego, które od samego początku uwzględniają zarządzanie ryzykiem i suwerenność.

Moje doświadczenie zawodowe obejmuje stanowiska związane z transformacją na szczeblu międzynarodowym w sektorze usług finansowych, gdzie kierowałam inicjatywami w zakresie transformacji cyfrowej, realizacją planów strategicznych i wprowadzaniem szeroko zakrojonych zmian organizacyjnych. Moje wykształcenie z zakresu nauk ścisłych pozwoliło mi na rozwój kompetencji technicznych i zajęcie się szybko zmieniającymi się i zupełnie nowymi technologiami.

To wielki przywilej móc zajmować się szerokim spektrum tematów, współpracując z utalentowanymi kolegami i mieć udział w realizacji kluczowych zadań EBC, w zapewnieniu jego stabilności i odporności na wstrząsy.

Moje życie zawodowe dało mi możliwość poznania świata i pogłębiło mój szacunek dla różnorodności kulturowej i innych punktów widzenia. Pomimo napiętego terminarza, zawsze za priorytet stawiałam sobie spędzanie czasu z rodziną oraz dzielenie z nią mojej ogromnej pasji do podróży i odkrywania różnych kultur, korzystając z mobilności zawodowej jako sposobności do wzbogacenia rodzinnych doświadczeń.

Maximilian Freier

Jestem głównym ekonomistą w biurze Dyrekcji Generalnej ds. Ekonomii i pełnię funkcję sekretarza Komitetu ds. Polityki Pieniężnej EBC. W ramach tej funkcji koordynuję prace Komitetu, aby zapewnić terminowość, przejrzystość i porównywalność materiałów analitycznych i danych stanowiących podstawę dyskusji o polityce pieniężnej w ramach Eurosystemu.

Pełnię również funkcję koordynatora ds. sztucznej inteligencji w Dyrekcji Generalnej ds. Ekonomii. W ostatnich miesiącach poczyniliśmy duże postępy w realizacji programu EBC w zakresie sztucznej inteligencji we wszystkich obszarach bankowości centralnej. Opracowaliśmy wstępny zestaw narzędzi pilotażowych, który już teraz wykazuje istotny potencjał do wzmocnienia naszych zdolności analitycznych i ograniczenia czasu spędzanego na wykonywaniu powtarzalnych czynności. Jednocześnie opracowaliśmy ambitny Program cyfryzacji bankowości centralnej z myślą o rozwoju analizy danych i automatyzacji procesów biznesowych.

Od 2007 pełniłem różne funkcje w EBC jako ekonomista, w Dyrekcji Generalnej ds. Ekonomii, ds. Polityki Pieniężnej oraz Stosunków Międzynarodowych i Europejskich. Zanim podjąłem pracę w EBC, uzyskałem stopień doktora w London School of Economics and Political Science (LSE) i dyplomy na poziomie magisterium z ekonomii i nauk politycznych na Uniwersytecie Ludwika i Maksymiliana w Monachium (Ludwig-Maximilians-Universität München).

Moje zainteresowania badawcze obejmują politykę fiskalną i pieniężną, zarządzanie innowacjami, integrację europejską i zarządzanie na szczeblu europejskim, porównawczą ekonomię polityczną oraz zastosowania uczenia maszynowego. Kluczowym obszarem mojego zainteresowania są dane dotyczące gospodarstw domowych oraz mikrodane na poziomie firm. Jestem założycielem i prezesem Sieci modelowania mikrosymulacyjnego ESBC (ang. ESCB Network on Microsimulation Modelling). Za pośrednictwem tej sieci badaczy w Europejskim Systemie Banków Centralnych do kluczowych kwestii dotyczących polityki pieniężnej dobieramy nowe narzędzia i metody.

Fabienne Allegret-Maret

Jako starszy kierownik zespołu w Wydziale ds. Ładu Informacyjnego w Sekretariacie Dyrekcji Generalnej kieruję biblioteką EBC. Ponieważ nastąpił ogromny wzrost przepływu informacji zarówno pod względem jego skali, jak i prędkości, zainicjowałam proces transformacji biblioteki, aby pomóc EBC w sprawnym działaniu w coraz bardziej złożonych środowisku informacyjnym.

Obecnie moje zadania znacznie wykraczają poza udostępnianie publikacji i baz danych. Dla mnie biblioteka jest integralną częścią ekosystemu wiedzy EBC, kluczowym zasobem umożliwiającym prowadzenie wnikliwych analiz i wspierającym innowacyjne myślenie. Wraz z moim zespołem zajmuję się pozyskiwaniem i selekcją wysokiej jakości źródeł, dostosowanych do potrzeb ekonomistów, pracowników nadzoru i innych ekspertów. Przemyślany wybór materiałów jest dla mnie tak samo istotny jak zapewnienie dostępu. Staram się, by dostępne źródła były nie tylko liczne, ale również rzetelne i merytoryczne. O ile większość materiałów ma teraz postać cyfrową, wciąż promujemy dostęp do publikacji drukowanych w przekonaniu, że uważna analiza i zrozumienie kontekstu to wciąż fundamenty podejmowania właściwych decyzji.

Transformacja przekształciła również fizyczne środowisko biblioteczne: wspiera ono teraz wymianę informacji i innowacyjność przy jednoczesnym zachowaniu przestrzeni na pracę wymagającą pełnego skupienia. Biblioteka stała się obecnie ośrodkiem, w którym spotykają się eksperci EBC w celu wymiany informacji i wiedzy i uczenia się od siebie na wzajem.

Z nastaniem ery sztucznej inteligencji (AI), która zmienia oblicze bankowości centralnej, rozszerzył się również zakres naszych obowiązków. Wraz z moim zespołem zapewniamy, aby licencjonowane treści były wykorzystywane w aplikacjach sztucznej inteligencji w sposób odpowiedzialny, starając się zapewnić właściwą równowagę między nowatorskimi rozwiązaniami a zabezpieczeniami prawnymi. Wysokiej jakości i wiarygodne informacje są kluczowe dla systemów sztucznej inteligencji, szczególnie podczas analizy nowych informacji i wiadomości, w celu zagwarantowania rzetelności i trafności wyników.

Wykorzystuję moją wiedzę i doświadczenie z zakresu organizowania informacji, aby wspierać rozwój warstwy semantycznej EBC, integrującej wiedzę z wielu źródeł zapewniając lepszą dostępność i użyteczność unikalnej wiedzy, którą posiada EBC.

Bibliotekarstwo wykroczyło poza pilnowanie regałów z książkami: Obecnie pracuję w sieci zarządzania informacją na bazie sztucznej inteligencji, dopasowując szybko ewoluujące nowatorskie rozwiązania z zakresu sztucznej inteligencji do specyficznych wymogów bankowości centralnej. Łącząc innowacje techniczne z selekcjonowaniem źródeł i ich zarządzaniem, wspieram EBC we wprowadzaniu innowacji w sposób inteligentny i rzetelny.

Steven Moons

Jako kierownik programu ds. sztucznej inteligencji w EBC oraz członek Biura ds. Sztucznej Inteligencji, kieruję strategiczną transformacją w jej obszarze. Nadzoruję proces rozwoju i wdrażania programu sztucznej inteligencji w EBC i zajmuję się koordynacją projektów AI nakierowanych na wzrost wydajności oraz głęboką transformację. Do moich obowiązków należy zapewnienie zgodności z normami etycznymi, prawnymi i regulacyjnym, rozwój relacji z interesariuszami wewnętrznymi i zewnętrznymi oraz promowanie odpowiedzialnej i transparentnej kultury innowacji w ramach solidnego ładu organizacyjnego.

Przed objęciem tego stanowiska kierowałem szeregiem projektów AI i „SupTech” w nadzorze bankowym. Zanim zacząłem pracę w EBC w 2021, przez wiele lat zajmowałem stanowiska, na których praca koncentrowała się na realizacji usług informatycznych, transformacji cyfrowej i zmianach organizacyjnych w sektorze prywatnym i publicznym. W tym okresie pracowałem nad modernizacją krajobrazu IT, rozwijaniem inicjatyw chmurowych i w zakresie architektury informatycznej oraz zajmowałem się realizacją złożonych programów we współpracy z wielokulturowymi zespołami w Europie, Stanach Zjednoczonych i Azji.

Zbliżanie różnych perspektyw z całej Europy to najcenniejsze doświadczenie w mojej pracy w EBC. Udział w budowaniu technicznej i cyfrowej przyszłości instytucji i jednocześnie służenie pomocą we wzmacnianiu jej roli jako godnej zaufania, nowoczesnej instytucji europejskiej jest dla mnie zarówno przywilejem, jak i stałym źródłem motywacji. Na obecnym stanowisku szczególnie cenię sobie możliwość współpracy z wieloma jednostkami merytorycznymi, ponieważ sztuczna inteligencja wkroczyła w niemal wszystkie obszary organizacji. Praca w zróżnicowanym zespole zaangażowanych specjalistów jest inspirująca i motywująca. Najbardziej cenię sobie panujący w EBC duch współpracy i możliwość pracy z ludźmi, którzy z rzeczywistą pasją angażują się w działania na rzecz zmian na lepsze.

Poza pracą próbuję odnaleźć równowagę spędzając czas na świeżym powietrzu, szczególnie chodząc po górach lub jeżdżąc na rowerze.

Vasilis Papaefthymiou

Jestem pracownikiem nadzoru w Zespole ds. Technologii Nadzorczych (SupTech) w ramach jednolitego mechanizmu nadzorczego (SSM) w EBC. Moja praca polega na projektowaniu i rozwoju nowatorskich aplikacji biznesowych wspomagających nadzór bankowy w EBC i całej strefie euro.

Przez ostatnie pięć lat, które spędziłem w Zespole SupTech, specjalizowałem się w rozwoju sztucznej inteligencji i tworzeniu aplikacji z wykorzystaniem generatywnej sztucznej inteligencji. Jako product owner odpowiadam za rozwój 2 narzędzi. Pierwszym z nich jest Athena, najbardziej wszechstronne narzędzie w SSM, które pomaga pracowników nadzoru wyszukiwać istotne informacje w milionach dokumentów nadzorczych. Drugim jest Delphi, intuicyjne narzędzie do oceny nastrojów rynkowych wobec ryzyka, które łączy wskaźniki finansowe z identyfikowanymi codziennie, poprzez analizę nowych informacji i artykułów, głównymi czynnikami rynkowymi. Dzięki temu pracownicy nadzoru zyskują obraz pojawiających się zagrożeń.

Moje zamiłowanie do techniki napotkało na szybko rozwijającą się dziedzinę AI w idealnym środowisku. Zespół SupTech ogrywa kluczową rolę we wdrażaniu najbardziej zaawansowanych technicznie rozwiązań w europejskim nadzorze bankowym. To idealne środowisko, w którym mogę wykorzystać doświadczenie w obszarze informatyki i nauki o danych, jakie zdobyłem podczas studiów w zakresie elektrotechniki i informatyki na Politechnice w Atenach (National Technical University of Athens), łącząc je z perspektywą nauk o zarządzaniu i ekonomii, którą dały mi studia magisterskie na Politechnice Federalnej w Zurychu (Eidgenössische Technische Hochschule Zürich, ETHZ). EBC oferuje inżynierowi informatykowi wyjątkową możliwość pracy na pograniczu technologii i finansów, gdzie innowacje wspierają bezpośrednio stabilność finansową i nadzór na najwyższym poziomie.

Świadomość, że dzięki mojej codziennej pracy polegającej na rozwoju nowatorskich narzędzi IT wzrasta efektywność nadzoru bankowego skupionego na ryzyku, zwiększając bezpieczeństwo banków i wywierając korzystny wpływ na obywateli, jest dla mnie źródłem ogromnej inspiracji.

W wolnym czasie spotykam się ze znajomymi i spędzam czas nad morzem, wygrzewając się w greckim słońcu.

Roczny raport finansowy

Skonsolidowany bilans Eurosystemu na dzień 31 grudnia 2025